Header janneke holwarda kiendops oorlog
Header janneke holwarda kiendops oorlog
Interviews

Janneke Holwarda over Kiendops oorlog: “Ik hoop dat mijn boek over Willem Reinen een steentje bij kan dragen”

Door: Pauline Dons
4/05/2021
4 min

Geweld, onderduiken en miljoenen doden… Van de Tweede Wereldoorlog hebben we allemaal gehoord. Speciaal voor de dag van de Nationale Dodenherdenking spraken wij schrijfster Janneke Holwarda. Zij besloot het persoonlijke verhaal van Willem Reinen en zijn oorlogsverleden te verwerken in haar boek Kiendops oorlog.

Janneke komt oorspronkelijk uit de theaterwereld, maar haar interesse naar de Tweede Wereldoorlog wordt getriggerd wanneer ze een opdracht krijgt voor een toneelstuk ter ere van 75 jaar vrijheid. “Hiervoor deed ik research en voor ik het wist zat ik tot over mijn oren in de Tweede Wereldoorlog”, vertelt ze. “Daardoor moest ik denken aan de verhalen van dorpsgenoot Willem Reinen over zijn oorlogsverleden en zo kwam het idee om hem te interviewen en een boek te schrijven”, legt de schrijfster uit. “Ik wist ook meteen dat ik het boek wilde schrijven vanuit het oogpunt van een jonge jongen, ook al is Willem ondertussen 92 jaar oud. Zo ontstond het idee voor Kiendops oorlog.”

Kiendop

Willem draagt de bijnaam Kiendop, wat zoveel wil zeggen als 'kleine opdonder' of 'snotneus'. Willem was de nakomer in zijn gezin. Janneke kent hem al twintig jaar. Ze wonen beiden in het kleine dorpje Niehove, dat 250 inwoners telt. “Ik ken Willem goed en het is een man met een veelbewogen leven. Hij was 10 jaar toen de oorlog uitbrak en 15 jaar toen het stopte. Dat heeft impact op een mens”, vertelt ze. Het verhaal maakte indruk op de schrijfster. “Er zijn bijna geen mensen die hun verhalen over de oorlog nog kunnen vertellen. Die generatie is aan het uitsterven”, licht ze toe. “Ik vind het heel belangrijk dat de verhalen van deze mensen gedocumenteerd worden en dat heb ik ook met zijn persoonlijke verhaal gedaan.”

Duik in het verleden

Hoe dit proces van documenteren ging? Janneke ging een aantal keer bij Willem langs om in gesprek te gaan over zijn oorlogsverleden. “Hoe meer we in het verleden doken, hoe meer er naar boven kwam. Hij voorzag mij ieder gesprek van nieuwe verhalen, hij heeft een fenomenaal geheugen.” Toch was het soms ook moeilijk om te spreken over de oorlog. Janneke vertelt: “Toen ik begon wist ik nog niet dat ik mijn boek ging toespitsen op één jaar uit de oorlog. Dat is het jaar waarin Willem met zijn ouders moest evacueren vanwege de Slag om Arnhem. Je begrijpt dat dat een aangrijpend jaar voor hem is geweest.”

Slapeloze nachten

“Het is het verhaal van een jongetje dat met zijn ouders op de vlucht moest en dat was natuurlijk niet makkelijk”, vertelt de auteur. Sommige onderwerpen waren dan ook lastig om aan te snijden. “Willem praat bijvoorbeeld niet graag over de zelfmoord van zijn vader, maar ook daar moesten we het over hebben. Dit zorgde bij hem voor slapeloze nachten en ik heb mij ook weleens afgevraagd of we niet moesten stoppen.” Toch vond hij het heel fijn om zijn verhaal te kunnen doen. “Hij vertelde mij: als je zo oud bent als ik, luistert niemand meer naar je en zijn mensen niet meer zo geïnteresseerd. Bovendien realiseerde hij zelf ook dat hij zijn verhaal misschien nooit meer kwijt kan. Dat geeft betekenis aan mijn boek.”

Emotioneel proces

Hoewel het schrijven van haar boek een emotioneel proces was, heeft Janneke met heel veel plezier aan het verhaal gewerkt. “Het is bijna een paradox”, realiseert ze zich. Ook heeft ze dit boek sneller geschreven dan haar andere boeken. “Ik wist al heel snel wat de toon en de vorm van het boek moesten zijn.” Ze legt uit: “Ik heb geprobeerd mij te verplaatsen in een jongen tussen de 10 en 15 jaar oud. Dat is Willem natuurlijk niet meer, hij is nu een oude man. Dat was een vertaalslag die ik heel leuk vond om te maken.” Ook heeft ze het boek zo toegankelijk mogelijk gemaakt. “Mijn boek bestaat uit behapbare stukjes. Ik vind dat zelf een hele mooie vorm”, vertelt ze. “Je kunt het eigenlijk vergelijken met momenten die ik aan elkaar heb geregen op een manier die zo vloeiend mogelijk verloopt. Zo word je als lezer meegenomen in de herinneringen van Willem.”

Surrogaat

Over een herinnering in haar boek die ze bijzonder vindt, hoeft ze niet lang na te denken: “Het stukje Surrogaat vind ik echt prachtig. In dat stukje moet Willem samen met zijn moeder aangifte gaan doen van de dood van zijn vader. Het is winter, stervenskoud en ze moeten acht kilometer lopen naar Rozendaal. Zijn moeder zwijgt alleen nog maar. Willem heeft haar zijn muts opgezet", vertelt de schrijfster. Over het algemeen is ze heel tevreden over haar boek. “Ik vind heel veel stukjes mooi en geloof mij, dat zeg ik niet snel over mijn eigen werk”, lacht ze. Ook Willem heeft het boek ondertussen gelezen. “Het was natuurlijk hartstikke spannend om het hem te laten lezen, maar toen hij het uit had, vond hij het prachtig”, vertelt Janneke. “Hij moest ervan huilen.”

Een steentje bijdragen

Het schrijven van Kiendops oorlog heeft ervoor gezorgd dat Janneke zich nog intenser bewust is van de impact die een oorlog heeft op de levens van mensen, maar ook dat wat je meemaakt in je jeugd van grote invloed is. Ze hoopt dat haar lezers dit ook zullen ervaren. “Ik heb het boek zo geschreven dat iedereen tussen de 14 en 100 jaar het kan lezen”, vertelt ze. “Ik kan mij goed voorstellen dat ook jonge lezers zich goed kunnen identificeren met Willem.” Ze hoopt dat haar boek onder andere een weg zal vinden naar middelbare scholieren. “Zodat het een steentje bij kan dragen aan het denken over grote problemen in deze wereld en opdat de oorlog niet vergeten wordt”, sluit ze af.

© Koos Hageraats

Profielfoto pauline dons
Pauline Dons