Janneke-header-column-het-is-een-cadeau
Column

Laat het Boekenweekgeschenk in zijn waarde: het is een cadeau

29-3-2019

Het jaar 2016 was het Jaar van het Boek. Om dat te vieren, waren er destijds de hele maand september in De Tolhuistuin in Amsterdam tal van activiteiten rondom boeken waarbij ieder genre aan bod kwam. Op de laatste dag van die feestelijke maand lanceerden we lees.bol.com vanuit de gedachte dat er nooit genoeg aandacht voor boeken kan zijn, maar ook vanuit de groeiende behoefte om de schrijver te leren kennen (getuige de vele events, bijeenkomsten en feesten die worden georganiseerd rondom boeken). Daarom bedachten we Lees Magazine, een nieuw online magazine om auteurs een podium te bieden en verdieping te geven aan de woorden in hun boeken.

Het is dankzij de verhalenvertellers dat er boeken zijn. Dat we een nieuwe werkelijkheid in kunnen stappen en niet zomaar hoeven te ontwaken, maar dat ontwaken is als een parachutesprong uit je dromen zoals, Tomas Transtromer het omschreef. Dat we kunnen proeven van andere culturen zonder een al te hoge carbon footprint achter te laten. Een boek produceren doet de aarde nog altijd minder pijn dan een retourtje Thailand.

Behoud de waardigheid van het boek

Op Lees staan met name interviews, lijstjes en recensies. Over het algemeen vraag ik onze recensenten of ze een artikel zo willen schrijven dat het boek zijn waardigheid behoudt. Uiteraard moet je de lezer helpen een boek een plek te geven en vertellen wat iemand kan verwachten, maar dat kan op verschillende manieren. Zoals: “Zoek je een geruststellend boek dat je vredig in slaap sust, dan zou ik Serotonine voor een ander moment bewaren. Heb je zin in een boek dat je wakker schudt en met een nieuwe blik doet ontwaken, van de meesterschrijver van het eveneens intens cynische elementaire deeltjes, dan is dit zeker een boek voor jou.”

Lezen is goed voor je

Afgelopen week zijn er drie onderzoeken gepresenteerd door KVB Boekwerk, over de impact van het lezen van boeken op mens en maatschappij, de maatschappelijke impact van boekhandels en het economisch belang van het boekenvak. Het is zijn goede rapporten met duidelijke inzichten die inmiddels grotendeels bekend zijn: lezen maakt empathisch. Lezen maakt je slimmer. Het lezen van boeken draagt zelfs bij aan de gezondheid, omdat mensen die boeken lezen beter geïnformeerd zijn over onderwerpen als gezondheidsrisico’s en de toegang tot de zorg en omdat het lezen van boeken een positieve invloed heeft op de hersenen. En ten slotte, niet onbelangrijk: het lezen van boeken is buitengewoon plezierig en draagt daardoor bij aan persoonlijk geluk en welbevinden.

Het is een cadeau

Wat ik me afvroeg, de Boekenweek en de rapporten overdenkend: hoe het dan tóch mogelijk is dat de mensen die het meest belezen zouden zijn en waarvan we zouden mogen verwachten dat ze bovenmatig sensitief en invoelend zijn, zo vilein hun pen hanteren? Wie ik hiermee bedoel? De recensent in de krant. Niet allemaal, voordat ik met inkt en veren word besmeurd, maar toch zijn er een enkelen die net zo zuinig zijn met sterretjes en balletjes als Rens Kroes met suiker. Wat is het nut van het van affakkelen van een boek waar iemand zijn ziel en zaligheid in heeft gelegd?

Ik herinner me de Boekenweek van vorig jaar, waarin boekhandelaren het geschenk van Griet op de Beeck, Gezien de feiten, weigerden omdat ze het slecht vonden. Zíj vonden het slecht. Een cadeau. Iets wat je gratis krijgt en waarmee ruim 630.000 lezers wordt bereikt. Ook dit jaar waren er weer geluiden dat het Boekenweekgeschenk maar beter genegeerd kon worden. En weet je wat? Dat lijkt me een geweldig idee. Laten we in ieder geval één keer per jaar simpelweg dankbaar zijn voor het boek en dat er nog altijd zoveel schitterende boeken worden gemaakt, voor iedere smaak wel iets. Als er iets betwistbaar is, dan is dat wel smaak. Of een boek jou bevalt of niet is volstrekt subjectief, net als met alle uitingen van kunst. We hoeven elkaar niet voortdurend op de rug te slaan en te bewieroken, maar wat heb je eraan om te weten dat het cadeau dat je gaat krijgen als ondermaats wordt ervaren door iemand die je niet kent en waarvan je niet eens weet of zijn smaak de jouwe is? Het gaat om de geste, om de mogelijkheid die wordt aangereikt. Het is een cadeau.

We oordelen allemaal

‘We oordelen allemaal,’ zoals onze nieuwe Denker des Vaderlands Daan Rovers onlangs zei in een interview. ‘Oordelen structureert hoe wij in het leven staan, maar die primaire oordelen moet je wel nader beschouwen. Die mag je nooit als ‘waar’ aannemen.’ Laat het Boekenweekgeschenk met rust en laat het ervaren worden door de mensen voor wie het bestemd is. Laat ze er vrij van andere smaken van proeven. Laat ze zelf een oordeel vormen. Lezers zijn wijs genoeg. Getuige de rapporten.