Janneke-column-header
Column

Vrouw Holle en de Boekenweek

23-3-2019

Bladerend door het verleden vind ik een zwartwit foto uit 1980. Het krachtige handschrift van mijn moeder eronder vertelt me dat de foto is genomen tijdens de Kinderboekenweek in boekwinkel Het Paard van Troje in Ede. ‘Een gewenste zaak die ergens wordt binnengehaald, maar waarin een ongewenste lading is verborgen. De ontvangers bewerkstelligen argeloos hun eigen ondergang.’ Intrigerende naam voor een boekwinkel. Het thema van de Kinderboekenweek was Alle spiegels toverspiegels?. Ik was verkleed als dienstmeisje, dacht ik. Navraag bij mijn moeder leert me dat ik Vrouw Holle voorstel. Vrouw Holle maakt de sneeuw door haar kussen uit te kloppen, ze spint de wolken. In het Duitse Hessen, waar het sprookje zijn oorsprong vindt, zeggen de mensen als het sneeuwt: “Frau Holle schudt haar bed op.”

Grotere stromen

Als kind heb je weinig besef van de grotere stromen die zich om je heen bewegen. Je eigen wereld geeft al meer dan voldoende stof om druk mee in de weer te zijn. Gelukzalige onwetendheid. Want wat blijkt als ik me verder verdiep in het verhaal: Vrouw Holle blijkt bij uitzondering de oude wijze te mogen blijven die ze werkelijk is in haar eigen sprookje. In andere Grimm-sprookjes, net als in de Russische sprookjes rond Baba Yaga, krijgt het personage ‘oude vrouw’ een steeds heksachtiger, moordlustiger en demonischer karakter.

Verleden en toekomst

Mijn gedachten dwalen af. Ze gaan van het verleden, van mijn moeder, naar haar moeder, naar de moeder van mijn vader – die dergelijke kleding als dienstmeisje droeg en die dit jaar 113 zou zijn geworden – naar de toekomst. Als ik 81 ben, zal mijn dochter vijftig zijn. Hoe kleurt het landschap in 2056? Wordt de man onderdruk? Zal er commotie zijn rondom het thema ‘De vader, de man’, van de dan 121ste Boekenweek? Gaan mannen en masse de barricades op en pamfletten over de menigte uitstrooien? Vóelen mannen überhaupt die behoefte? Of drinken ze er een biertje op en richten ze zich weer op de alledaagsheid van het leven? En wat doen de vrouwen? Steunen ze de mannen? Of duwen we ze nog een beetje verder de diepte in, nu de rollen zijn omgedraaid? De gedachten aan een volledig andere wereldorde laat ik nog maar terzijde: de robottenrevolutie. Dan moeten we elkaar allemaal heel stevig vasthouden. Al zou die toekomst, in egalitair licht bezien, een zegen kunnen zijn.

Oude culturen

Ik lees verder in het boek Vrouw Holle en de verborgen wijsheid in sprookjes: In oude culturen vormt de innerlijke kracht van vrouwen als Holle de kern van het leven. De schrijfster van het boek heeft zichzelf als doel gesteld om, naast het bieden van een vrouwelijke visie op het sprookje, de achterliggende oorzaken van de ongelijkwaardigheid tussen vrouwelijk en mannelijk bloot te leggen en door middel van bewustwording op te heffen. Want: “Zo koersen wij af op de juiste balans van volledige gelijkwaardigheid tussen vrouw en man; de ware sleutel tot een wereld van hormonen en vrede.”

Van alle tijden

Vrouw Holle stamt uit 1812. Maar het is iets van alle tijden. Het verlies van het evenwicht. Waar mensen zijn, is rivaliteit, angst, onzekerheid, intimidatie en machtsmisbruik. Maar ook: liefde, empathie, warmte, aandacht, zorgzaamheid en… boeken. Boeken voor iedereen. Boeken kijken niet naar leeftijd. Niet naar kleur, ras, rang of religie. Iedereen mag het boek vasthouden. Het zal niet dicht blijven omdat je een vrouw of man bent. Je hoeft je schoenen niet uit te doen. Maar het mag wel. Je kan het naakt lezen of met een hoofddoek om. Een boek ís er. Het veroordeelt niet. Wíj zijn degenen die dat doen. Zoveel mensen, zoveel boeken. Boeken voor iedereen. Iedereen voor boeken.

Wij zijn ons eigen Paard van Troje. Wij zijn onze eigen toverspiegel.

Een mooie week, voor allemaal.

Janneke