Interview

Ernst-Jan Pfauth over Dankboek, een dagboek voor een tevredener leven.

02-05-2018
Dankboek 2 0

‘Het is niet alléén een zelfhulpboek. Ik heb niet een boek geschreven, ik een boek gemáákt. Het is een gebruiksvoorwerp, een anker voor iedere dag. Voor de Correspondent heb ik heel veel boeken gelezen over hoe we creatief, tevreden en empathisch kunnen leven. Maar altijd als ik een boek uit had, verloor ik gaandeweg de motivatie om datgene wat ik had geleerd in mijn dagelijkse leven blijvend te integreren. Ik heb de belangrijkste lessen uit de wetenschap en zelfhulpboeken gedestilleerd en in dit Dankboek bij wijze van voorwoord samengevat ter inspiratie.’

Ernst-Jan Pfauth (1986) is uitgever en medeoprichter van De Correspondent. Daarnaast is hij de maker van het Dankboek, een dagboek waarin je iedere dag een halfjaar notities kunt maken, om zo een tevredener leven te leiden. Sinds november 2017 woont hij met zijn gezin in New York om daar de Engelstalige versie van De Correspondent op te zetten.

“Piglet noticed that even though he had a Very Small Heart, it could hold a rather large amount of Gratitude.”

A.A. Milne, Winnie-the-Pooh
31559331840 48Cdc808F2 Z

New York. Het epicentrum van de prestatiemaatschappij. Hoe verhoudt bevlogenheid, passie zich tot de prestatiedruk?

‘Vroeger begon ik de dag met op mijn telefoon kijken, waardoor meteen alle werkdossiers opengingen in mijn hoofd en ik meteen gestresst aan de dag begon. Door hele simpele regels met mezelf af te spreken, heb ik dit kunnen ombuigen. Nu ben ik eigen baas en heb ik misschien iets makkelijker praten, omdat ik niet te maken heb met verwachtingen van managers. Het belangrijkste is dat je met elkaar in gesprek blijft, over wat voor soort bedrijf je met elkaar wilt zijn. Welke rol speelt werk in jouw leven? Als je kijkt naar de verkoopcijfers van boeken over organisatiestructuren en persoonlijke ontwikkeling, worden die gesprekken naar mijn idee op dit moment meer dan ooit gevoerd. Het is een zeer ingewikkeld maatschappelijk probleem, waar we nog heel lang mee zullen worstelen. Maar ik ben hoopvol gestemd, omdat ik zie dat heel veel mensen er mee bezig zijn en dat we in Nederland al best wel ver zijn. De vraag is nog wel welke kant we opgaan: gaan we werk heroverwegen of gaan we Amerika achterna. Vooralsnog zie ik dat iedere krant, ieder magazine burn-out specials heeft, dat geeft moed. Ik denk dat mensen meer dan ooit op zoek zijn naar een alternatief voor presteren, naar zingeving. Vroeger ging je daarvoor naar de kerk, nu meet je jezelf een dankbare levenshouding aan. Maar je moet het ook weer niet zien als iets wat alleen maar jouw persoonlijk welzijn kan vergroten. Dan gaat de waarde ervan verloren.’

En toch groeit het aantal mensen met burn-out klachten, dus ergens gaat er nog iets niet helemaal goed.

‘We staan nog voor een grote uitdaging. We staan tegenwoordig altijd aan, en altijd met iedereen in verbinding. Ik denk wel dat we ons daar collectief meer bewust van zijn. Maar dat betekent zeker niet dat er een pasklare oplossing is. We moeten blijven praten en daar is mijn boek dan ook voor bedoeld. Het is misschien een druppel op een gloeiende plaat, maar dankzij de vele reacties die krijg van lezers weet ik dat er een groeiend aantal mensen is deze manier van denken in zijn leven centraal stelt.’

Kunnen we iets van de New Yorkers leren?

‘Toevallig had ik hier gisteren nog een gesprek over, over het arbeidsethos in New York. Het is hier overleven. Als je met pensioen gaat, moet je de stad verlaten omdat het onbetaalbaar is om hier te wonen. Het leven hier is alleen maar gericht op succes. Wat ik hier zie gebeuren, is voor mij een voorbeeld van hoe het niet zou moeten. Tegelijkertijd zie ik hier heel veel hardwerkende mensen die bezig zijn met de vraag “Wat kan ik toevoegen aan de wereld, aan mijn werk?”. Ze zijn optimistisch en veel bezig met hoe ze elkaar kunnen helpen, netwerken en elkaar aan contacten helpen. Ja, er zit natuurlijk de “ik help jou, jij helpt mij”-gedachte achter, maar het is gericht op hoe je elkaar beter kunt maken en verder kunt helpen. De feedbackcultuur is ook prettiger dan in Nederland, die is hier positiever en gericht op hoe het beter kan en niet op wat de ander fout doet.’ 

“Being grateful does not mean that everything is necessarily good. It just means that you can accept it as a gift.”

Roy T. Bennett​
36611729491 3D1A0D205B Z

En andersom?

‘Ik ben Nederland in zijn algemeenheid veel meer gaan waarderen. Alles is goed geregeld. De Nederlandse maatschappij is veel meer gericht op de dingen die ons gelukkig maken. Daar moest ik voor naar New York om dat in te zien. We hebben het echt wel goed. neem alleen al het idee dat we in Nederland parttime kunnen werken.’

Heb je voorbeelden van bedrijven met inspirerende initiatieven?

‘Zeker! Medewerkers van bouwhuysch bijvoorbeeld krijgen drie weken betaald vaderschapsverlof. En in deze podcast vertelt de bekende software-ondernemer Jason Fried over hoe hij ervoor zorgt dat zijn werknemers niet te veel werken. Essentie: zelf het goede voorbeeld geven en daar heel strikt in zijn. Hij introduceerde bijvoorbeeld ook een 'Work can Wait' functie in zijn zakelijke chatprogramma. Ik krijg mailtjes van managers die hebben besloten hun team niet meer of zo min mogelijk buiten werktijd te mailen. In Frankrijk is dit via een vakbond af te dwingen, dankzij een wet die vorig jaar is aangenomen. Een aantal grote Duitse autobedrijven heeft dit nu ook common practice gemaakt. Energyprofs en LINDA. hebben aan al hun werknemers Dankboeken cadeau gegeven. Iedere stap is er een. Blijf als manager luisteren en spreek duidelijk verwachtingen uit. Het begint bij bereidwilligheid.

Het Amerikaanse blad Forbes nam jou in 2016 op in de lijst van 30 meest interessante Europeanen onder de 30. Ambitie en dankbaarheid lijken elkaar soms tegen te spreken.

‘Ja, ze waren net op tijd (lacht). Ik was bijna 30. Net als ego en dankbaarheid, hoeven ze elkaar niet in de weg te zitten. Ik ben van nature iemand die veel wil bereiken, ik ben wel een beetje ijdel en wil graag erkenning voor mijn werk. Aan die eigenschappen heb ik ook veel te danken. Dat ik nu hier in New York The Correspondent op kan zetten, is een jongensdroom. Die droom wordt echter niet vervuld met achteroverleunen. Aan de andere kant had ik heel veel last van die eigenschappen, want hoewel ik alles had waar ik vroeger van droomde – een liefdevol gezin, een fijn huis, veel vrienden en spannend werk – was ik altijd nog bezig met wat er beter kon, hoeveel meer likes ik kon krijgen op mijn artikelen en of ik succesvoller was dan anderen. Daardoor vergat ik te genieten. Het leek wel alsof mezelf verbeteren een doel op zich was geworden. Ik was altijd ontevreden en moe. Ik was een productiviteitsmachine geworden, keek vanuit een egoperspectief naar de wereld. Het maakte me geen leuker mens. En dat is zacht uitgedrukt. Ik heb niet op de rand van een burn-out gebalanceerd, maar er is zeker een fase geweest dat ik mijn prioriteiten niet op orde had.’ 

 “Acknowledging the good that you already have in your life is the foundation for all abundance.” 

Eckhart Tolle
24429876252 C56613410C Z

En in de boeken die las voor je werk, zag je hoe het anders kon?

‘Uit de boeken leerde ik hoe je vanuit een eco perspectief naar de wereld om je heen kunt kijken; wat kan ik voor anderen betekenen? Hoe kan ik anderen helpen? Hoe kan ik zo gaan denken dat succes niet enkel en alleen van jou is, maar iets is wat je samen kunt beleven. Dat succes geen bron is die op kan raken maar alleen maar meer kan worden wanneer je het deelt. Het is niet zo dat dit besef van de ene op de andere dag zich vertaald in jouw handelen, dat heeft tijd nodig. Je wordt niet ’s ochtends wakker en denkt: Ik ga vandaag wat minder ijdel zijn. Vanuit die gedachte ben ik gaan onderzoeken hoe ik me iedere dag bewust kan zijn van die eigenschappen, hoe ik die positief kan aanwenden. Uit onderzoeken die ik las, kwam naar voren dat er een duidelijk verband is tussen dankbaarheid en welzijn: we worden er tevredener en optimistischer van. Doordat je je realiseert hoeveel we te danken hebben aan anderen, worden we ook vriendelijker en empathischer. Ik kan denken: of wat gaaf wat ik allemaal bereikt heb en dat ik hier in New York zit. Ik kan ook denken: wat ontzettend gaaf dat ik vrienden heb die mij helpen dit mogelijk te maken en dat er mensen zijn die durven te investeren in dit avontuur. Ik ben me veel bewuster geworden van hoe ik me tot andere mensen verhoud en veel minder op zoek naar erkenning. En weet je wat grappig is: ik ben veel beter geworden in mijn werk omdat ik niet bezig ben met mezelf, maar kijk hoe ik waarde kan toevoegen vanuit een intrinsieke motivatie.’

Maar hoe dankbaar kun je zijn als je minder fortuinlijk opgroeit, op een vuilnisbelt in India bijvoorbeeld?

‘Ik snap je punt, en ik weet niet hoe dankbaarheid zich tot straatarme mensen verhoudt. Maar uit onderzoeken in Amerika en Europa blijkt dat iedereen - ziek of gezond, arm of rijk - baat bij een dankbare levenshouding heeft. Het gaat ook niet om het uitsluiten van negatieve emoties, maar om dat je daarnaast ook ruimte hebt voor positieve gedachten. De onderzoeken naar de effecten van dankbaarheid zijn bijvoorbeeld ook uitgevoerd bij mensen met verschillende ziektes, zoals neuromusculaire aandoeningen, en daar waren dezelfde positieve effecten zichtbaar.

Volgens sommigen is dankbaarheid alleen maar weggelegd voor mensen die het al goed hebben. “Het is makkelijk praten vanuit New York.” Maar dan kijk je alleen maar naar het succes aan de buitenkant, naar de KPI’s. Voordat ik aan mijn dagboek begin, was ik chronisch ontevreden en vermoeid, terwijl ik alles had waar je dankbaar voor zou kunnen zijn. Het is een manier van in het leven staan, ongeacht je afkomst. Doordat ik er iedere dag mee bezig ben, er met mensen over praat en mijn dankbaarheid uit, ben ik werkelijk bezig met wat me werkelijk voldoening geeft.’

Je noemt al een paar keer het woord succes. Hoe zou jij succes definiëren?

‘Succes heb je wat mij betreft wanneer je je richt op dat wat jou en jouw omgeving voldoening geeft. Dat je goede omstandigheden voor jou en anderen creëert en daar plezier in beleeft. Een bekende vraag om je aan het denken te zetten, is “Aan wie denk jij als je aan succes denkt?” Soms denk ik dan aan mijn ouders, omdat die heel erg gericht zijn op elkaar en anderen en hun geluk en op basis daarvan bepaalde keuzes gemaakt hebben, waar ik veel respect voor heb. Een ander moment denk ik aan Derk Sauer, omdat hij alles heeft gedaan wat hij interessant vindt. Daar is hij in materiële zin succesvol mee geworden, maar hij heeft zich ook altijd gericht op wat hij belangrijk vindt, of dat nu zijn yoga uitgeverij is of NRC Handelsblad of zijn vrije tijd met zijn kinderen.’

24538175265 70D84547Ac Z

Heb je betere, constructievere gesprekken met mensen sinds je een dankdagboek bijhoudt?

‘Zeker. Ik denk dat ik een veel leukere collega ben geworden.’

Wat is jouw definitie van dankbaarheid?

‘Je realiseren hoe je je tot andere mensen verhoudt en hoe bijzonder dat is en daar ieder dag op gericht zijn.’

Welke literatuur heb je onder meer gelezen?

‘Bijvoorbeeld de Amerikaanse onderzoeker Brené Brown. Zij interviewde duizenden mensen over empathie, onzekerheid en geluk en publiceerde haar bevindingen in populaire boeken als De moed van Imperfectie. De gelukkige mensen die ze sprak, schreven hun geluk zonder uitzondering toe aan “dat ze actief dankbaarheid beoefenden”. Voor veel mensen komt dat besef helaas te laat. Brown vertelt over de interviews met mensen die iets verschrikkelijks hadden meegemaakt, zoals het verlies van een kind. Allemaal realiseerden ze zich dat de heel alledaagse momenten vóór de traumatische gebeurtenis de mooiste momenten in hun leven waren. Het avondeten, voorlezen, samen de hond uit laten. Brown heeft het daarom ook over “dankbaarheid beoefenen”. Als we niet bewust dankbaar zijn, vergeten we het, omdat we wennen aan wat we al hebben.’

Wanneer ben je zelf begonnen met het opschrijven waar je dankbaar voor bent?

‘In de zomer van 2016. Het is uiteraard mijn intentie om iedere dag te schrijven, maar soms, als ik laat huis kom of als ik op reis ben, schiet het er weleens bij in. Maar op het moment dat het een vaste gewoonte is geworden, maakt dat niet zo veel meer uit. Als ik een week niet zou hebben gedoucht, zou ik dat ook erg missen. En zo mis ik het schrijven ook, als ik enkele dagen heb gemist.

Lees je nog weleens terug?

‘Ja, en dat is erg waardevol. Het zijn vooral positieve dingen die je opschrijft, zelfs wanneer ze voortkomen uit vervelende situaties omdat je kijkt naar wat het je heeft gebracht, wat je ervan hebt geleerd. De verhuizing naar New York met mijn vrouw en zoontje van twee was bijvoorbeeld een behoorlijk chaotische periode in mijn leven. Laatst las ik terug hoe onze vrienden ons hebben geholpen met inpakken en de voorbereidingen – dat was ik door alle drukte en nieuwe indrukken eigenlijk alweer vergeten. Dankzij de opgeschreven herinneringen herbeleef ik weer die dankbaarheid en mooie momenten.’

 “Gratitude is not only the greatest of virtues, but the parent of all others.” 

Marcus Tullius Cicero
Momkai Case Corres Dankboek Mob 01

“Those with a grateful mindset tend to see the message in the mess. And even though life may knock them down, the grateful find reasons, if even small ones, to get up.” 

Steve Maraboli
Corres Ejp Dankboek Visuals 02

Wat is het belang van het gebruik van pen en papier?

‘Als je met de hand schrijft, worden je hersenen meer gestimuleerd. In plaats van het aanraken van toets, voel je het papier, houd je een pen vast, en moet je deze heel precies richting geven. Door die extra stimulansen ben je je bewuster van de tekst. Je denkt beter na over hoe je iets gaat formuleren: je schrijf selectiever omdat je onbeperkt de ruimte hebt en je moet de zinnen weloverwogen opschrijven, want er is geen backspaceknop. Schrijven met de hand is bedachtzamer, waardoor je dankbaarheid intenser ervaart. Daarbij is het schrijven in het dankboek is bedoeld als rustig ritueel. Een laptop en telefoon worden over het algemeen niet als rustig ervaren. Net zoals veel mensen uiteindelijk liever een roman in boekvorm lezen en niet digitaal.’

Je zoontje is nu twee, welke toekomst zie je voor hem?

‘Ik zie een toekomst voor hem waarin we hem zo liefdevol mogelijk opvoeden en bewust maken van hoe hij zich tot anderen verhoudt. Ik hoop dat we hem genoeg ruimte kunnen bieden om zichzelf te kunnen ontwikkelen tot een empathisch mens. We zullen hem niet opvoeden met hoe je succesvol wordt. Dat is hier in New York best een uitdaging, want daar wordt je op de crèche al mee geconfronteerd. De keuze voor de opvang is hier bepalend voor de rest van je leven; de crèche bepaald bij welke school je wordt toegelaten en die op zijn beurt op welke highschool en die kan er vervolgens voor zorgen dat je bij de juiste universiteit terechtkomt. We konden kiezen voor een Ivy League crèche waar hij ieder uur voorbereid zou worden op een (potentiele) glansrijke carrière, waar hij al voor zijn vierde Chinees zou leren spreken. Of voor een crèche waar hij meer ruimte krijgt om zichzelf te ontwikkelen en lekker te mogen spelen. We hebben voor die laatste gekozen. Dat scheelt trouwens ook een hoop geld waardoor we weer minder hoeven te werken en meer bij hem kunnen zijn.’

Wil je altijd op de hoogte zijn van de boeken binnen jouw favoriete genre? Stel je voorkeur in en ontvang updates.