Recensie

De Zinmakers: "Mensen willen een verhaal kunnen vertellen over hun werk, waardoor ze iemand zijn."

23-04-2018
De Zinmakers Header

Het nieuwe boek van organisatiefilosoof, Ben Kuiken, breekt een lans voor nieuwe intelligentie in organisaties. Controle en bureaucratie werkt niet meer. Wijsheid moet uit de praktijk opkomen door professionals en ambachtslieden de ruimte te geven zin te maken. Daarover schreef hij het boek De Zinmakers.

Teleurstellend

Een teleurstellend boek schrijven en dat ook zo bedoeld hebben. Ben Kuiken kan dat. Hij verwoordt op de laatste pagina wat ik als lezer al bijna 180 pagina’s dacht: “misschien is dit nogal magertjes”. Vertwijfeling in laten dalen is het doel van dit boek. Leven met teleurstelling, accepteren zoals het is, “dat is onze kracht, maar ook ons kruis”, legt Kuiken uit. Of dit boek het toch waard is te lezen, bepaal je alleen achteraf. Het is aan de lezer zelf er zin aan te geven. Of dat lukt hangt vooral af van in welk verhaal je zelf zit.

Te complex

Verhalen hebben we nodig. Het is wat ons mens maakt: we zijn verhalen. We maken er zin mee. Zonder zou het leven geen zin hebben. Kuiken beschrijft dat dankzij controlezucht en bureaucratie ‘zin’ uit organisaties is georganiseerd. Mensen voelen zich daardoor verworden tot uitvoeringsorganen. En dat is niet genoeg. Mensen willen een verhaal kunnen vertellen over hun werk, waardoor ze iemand zijn. We doen ertoe als we van betekenis zijn voor anderen. Dat moet terug in organisaties. En helaas, dat kun je niet zomaar even doen. Verhalen ontwikkelen zich door wat mensen met elkaar bespreken. Dat zijn ongecontroleerde dynamische processen, en dus veel te complex om invloed op te hebben.

Keizer zonder kleren

Kun je dan niks doen? Jawel, vindt Kuiken. En dat is dat je gaat inzien dat de verhalen die je als managers onderling vertelt een eigen werkelijkheid vormen en gestoeld zijn op de illusie dat je als managers de organisatie in een door jou gewenste richting kunt sturen. “Inmiddels weten we (en zij eigenlijk ook, als je het ze eerlijk vraagt) dat de keizer geen kleren draagt.” Kuiken roept dan ook op om zij die roepen dat dat wel zo is, te wantrouwen. Managers en managementconsultants zijn, zonder dat ze het door hebben, een priesterkaste geworden met goeroes, tovenaars en medicijnmannen die de weerbarstige werkelijkheid tegen beter weten in bezweren. 

"Organisaties die taboes hebben, als onderwerpen onbesproken moeten blijven, lopen een grote kans door de werkelijkheid te worden ingehaald."

Wat klopt hier niet?

Kuiken wil met De Zinmakers zonder antwoorden je in het ongemak brengen dat met lege handen staan misschien weleens heel waardevol zou kunnen zijn. Het noodzaakt je een eigen waarheid te ontdekken. Door erover te praten. Ook over de dingen die niet kloppen met de heersende zienswijze. Of misschien wel juist over die dingen. “Als deelnemers aan conversaties het gevoel hebben dat er iets mis is, is het enige dat zij kunnen doen het gesprek daarover beginnen met anderen.” Organisaties die taboes hebben, als onderwerpen onbesproken moeten blijven, lopen een grote kans door de werkelijkheid te worden ingehaald.  Terwijl groeien juist mogelijk is als de pijn gepakt wordt.

Zin maken

Kuiken gelooft dat organisaties weer intelligent kunnen worden als ze praktische wijsheid ontwikkelen. Dat is wat groeit tussen professionals en ambachtslieden onderling als ze de ruimte krijgen te experimenteren. Door te proberen leer je. Zo kom je erachter wat werkt. Kuiken voegt daar nog aan toe dat praktijkmensen moeten mogen varen op een moreel kompas. Hij bedoelt daarmee dat in de praktijk keuzes van wat wel of wat niet te doen afgewogen moeten worden op wat het betekent voor anderen. Praktische wijsheid is gebaseerd op empathie. Daar moeten de gesprekken over gaan, over wat de betekenis is voor anderen. Die verhalen moeten worden gemaakt. Dan worden medewerkers echte zinmakers.

Over hoe je dat doet, geeft Kuiken nauwelijks handvaten. Zoals gezegd, met opzet. Maar ook omdat er eigenlijk nog bitter weinig echte succesverhalen over zijn. Maar voorlopig is De Zinmakers een goed verhaal.

Wil je altijd op de hoogte zijn van de boeken binnen jouw favoriete genre? Stel je voorkeur in en ontvang updates.

Niels Profiel
Niels Willems