Edgarallanpoe
Column

Eerbetoon aan Edgar Allan Poe

Edgar Allan Poe werd geboren op 19 januari 1809 en overleed op 7 oktober 1849. Jean-Paul Colin is liefhebber en verzamelaar van Edgar Allan Poe. Begin dit jaar richtte hij de website EdgarAllanPoe.nl op. Met deze website heeft hij zo goed als mogelijk in kaart gebracht welke bijdrage de Nederlandse en Vlaamse markt aan Poe heeft geleverd. Niet alleen Poe-boeken maar ook –films, –muziek, –games, –posters en –illustraties maken deel uit van de uitvoerige database. Jean-Paul schrijft zelf ook korte verhalen, veelal gothic horror tegen een vroegnegentiende-eeuws decor. Meerdere van deze verhalen zijn in bundels en magazines gepubliceerd.

De verbintenis tussen liefde en de dood

Er is maar een handvol aanwezigen op zijn begrafenis, die 8e oktober 1849. Over de begraafplaats in Baltimore hangt een sluier van naargeestigheid die zelfs de doodgravers de stuipen op het lijf jaagt. De ceremonie duurt welgeteld drie minuten. Zodra deze voorbij is, wordt in allerijl de eenvoudige mahoniehouten kist met aarde bedekt. Iedere onwetende ziel zou hebben gezworen dat een onbeduidend mens ter aarde wordt besteld. Maar de werkelijkheid is zó anders…

Grafeap

Oorspronkelijke graf Edgar Allan Poe

Strijdlust
De dag ervoor nog ligt hij in het ziekenhuis en spreekt hij zijn laatste woorden uit: “Heer, help mijn arme ziel”. De overledene is Edgar Allan Poe, de Amerikaanse schrijver en dichter die zijn levenlang zowel is geprezen als verguisd. Vooral het laatste, want zijn vele kwaliteiten hebben ernstig te lijden onder zijn depressies, weerbarstigheid en roekeloze uitlatingen, waarmee hij de nodige vijanden maakt. Hij is een berucht recensent: elk literair werk dat kwaliteit ontbeert of plagiaatachtige trekjes vertoont, wordt naar de slachtbank geleid. Het verklaart in elk geval waarom hij ‘Tomahawk man’ wordt genoemd. Samenwerken is bovendien niet zijn sterkste kant. Poe zal zijn opvattingen en ambities nooit verloochenen. Door zijn strijdlust ligt hij geregeld in de clinch met collega’s en zijn meerderen, wat heel af en toe in een handgemeen ontaardt. Maar wat misschien nog het meest tegen hem spreekt, is zijn grootste vriend in barre tijden: sterke drank. Het voorval waarbij hij in beschonken toestand president Tyler bezoekt, maar gelukkig nog net op tijd door diens zoon huiswaarts wordt gestuurd, staat voorgoed in de geschiedboeken. Tot overmaat van ramp verdraagt hij drank erg slecht. Eén glas wijn en het onheil dient zich aan.

Putten uit eigen ervaringen
Moeten we Poe dit alles aanrekenen? Nog voor hij drie jaar oud is, heeft hij zowel zijn vader als moeder verloren. Zijn pleegmoeder, met wie het in tegenstelling tot zijn pleegvader goed klikt, sterft op jonge leeftijd, net als Poe’s enige broer Henry. Maar het grootste verlies is toch wel zijn vrouw Virginia die op 24-jarige leeftijd aan tuberculose overlijdt. Poe lijkt geboren voor het ongeluk. Desalniettemin ontworstelt hij zich er telkens weer aan. Dat hij veel in zijn mars heeft, blijkt al op jonge leeftijd. Hij is pas 18 als zijn eerste dichtbundel, ‘Tamerlane and Other Poems’, verschijnt. De bundel verkoopt voor geen meter en de media laten hem links liggen, maar talent kan niemand hem nog ontzeggen. De poëet, die op latere leeftijd met ‘The Raven’ het wellicht beste gedicht ooit schrijft, laat vrij snel zien nog meer te kunnen. Hij toont zich een meester van het korte verhaal. Vooral gothic horror past hem als een maatpak. Het gemak waarmee hij onvoorwaardelijke liefde en de onvermijdelijke dood met elkaar verbindt, verbijstert man als vrouw. Uitgerekend Poe’s eigen ervaringen zijn vaak de wortels waaruit de rest van het verhaal groeit.

De alleskunner
Ook voor detectiveverhalen is hij in de wieg gelegd. Met ‘The Murders in the Rue Morgue’ schrijft hij het eerste detectiveverhaal uit onze geschiedenis. Nog eens twee verhalen met speurder C. Auguste Dupin volgen. Met sommige verhalen zoals ‘Hans Pfaal’ bewijst hij zelfs sciencefiction aan te kunnen. En hoewel hij in de hoedanigheid van tijdschrift-redacteur geregeld de laan uit wordt gestuurd, verstaat hij heel goed de kunst een groot aantal abonnees te werven. Tegelijkertijd brengen zijn kritische recensies aan het adres van collega-auteurs veel beroering teweeg. Toch is het lef dat hij toont bewonderenswaardig. Hij wil gezien en gehoord worden zonder kwaliteit te veronachtzamen en slaagt daar uitmuntend in. Zijn pièce de résistance moet dan nog komen. Het luistert naar de naam ‘Eureka’. Dit essay, met de omvang van een lijvige novelle, verschijnt tegen het einde van zijn leven en weidt uit over het materiële en spirituele universum, gezien door de ogen van Poe. Het wordt door maar weinigen begrepen. Zo doordacht is het.

Eeuwige roem
Poe heeft zijn allergrootste succes helaas niet mogen meemaken. De eeuwige roem kwam pas na zijn dood, waarvoor vooral dank aan de Franse dichter Charles Baudelaire. Het statige grafmonument bij de ingang van Westminster Burying Ground te Baltimore komt Poe helemaal toe. Het is een van dé trekpleisters van de stad. En al is Poe begraven, zijn uit de dood herrezen creaties leven voor altijd in onze harten voort.

Door: Jean-Paul Colin

Statue

Grafmonument Westminster Burying Ground