Takis wurger interview header
Interview

Takis Würger over Stella: “Ik weet niet wat ik in haar plaats zou hebben gedaan. En thank god for that”

03-05-2019

De Duitse auteur en onderzoeksjournalist Takis Würger ontving in zijn thuisland veel kritiek op zijn nieuwste roman Stella. Het verhaal, gebaseerd op de joodse Stella Goldschlag, zou te grotesk en te kitsch zijn, overspoeld met clichés. Het zou de Holocaust schaamteloos als achtergrond inzetten voor een liefdesverhaal. Desalniettemin is het boek in meerdere landen een bestseller.

Het verhaal speelt zich af in Berlijn, 1942. De jonge Zwitser Friedrich vertrekt naar de kunstacademie in Berlijn. Daar wordt hij verliefd op de mooie, mysterieuze Kristin. Maar al gauw blijkt dat ze niet is wie ze zegt dat ze is: haar echte naam is Stella Goldschlag. Als haar Joodse identiteit ontdekt wordt, stellen de nazi’s haar voor de keuze: andere Joden verraden, of haar familie verliezen. Hoe ver gaat Stella om haar ouders te beschermen? En kiest Friedrich voor zijn geliefde of zijn geweten?

Je bent een succesvolle onderzoeksjournalist en hebt verslag gedaan van verschillende oorlogen in landen als Afghanistan, Irak en Oekraïne. Waarom ben je boeken gaan schrijven?
“Toen ik mijn middelbare school diploma haalde, was ik ervan overtuigd dat ik medicijnen wilde studeren. Ik vertrok naar Peru om als vrijwilliger voor de katholieke kerk te gaan werken. Daar kwam ik erachter dat werken met zieke mensen toch niet helemaal mijn ding was. Ik keerde terug, zonder dat ik wist wat ik wilde gaan doen, en meldde me aan voor een stageplek bij een kleine Duitse krant. Dit beviel me goed. Ik begon met schrijven toen ik negentien was en werd op mijn drieëntwintigste aangenomen bij Der Spiegel, het grootste weekblad van Duitsland. Zij gaven mij drie jaar de tijd om aan de Cambridge universiteit te studeren, maar na een jaar was ik er klaar mee. Om heel eerlijk te zijn, ben ik begonnen met schrijven omdat ik tot over mijn oren verliefd was op een meisje uit Wenen. Ik had een goede reden nodig om Cambridge te verlaten; Der Spiegel had mij immers drie jaar vrij gegeven. Ik wist dat ik alleen naar Wenen kon vertrekken als ik mijn werkgever een goede reden kon geven, dus vertelde ik ze dat ik een idee had voor een boek en ik het verhaal moest schrijven.”

En dat beviel?
“Absoluut. Ik had nooit de ambitie om boeken te schrijven, maar ik wilde het proberen. Halverwege het schrijven realiseerde ik me dat het me voldoening bracht. Dat dit was wat ik wilde doen. Het scheelde dat ik parttime voor Der Spiegel werk. Ze geven me genoeg ruimte om zowel als journalist en auteur te werken. Mijn ervaring met schrijven heeft me dan ook enorm geholpen.”

In Duitsland kwam er veel kritiek op Stella. Wat doet dat met je?
“Ik geloof dat we in een democratie het antwoord op de vraag ‘wie willen we zijn?’ vinden door in discussie te gaan. Dat is één van de kernwaarden van debatteren en onze samenleving. De misdaden van het naziregime waren zo wreed dat ik het vrij normaal vind dat we niet allemaal dezelfde meningen hebben over hoe we dat moeten blijven herinneren. Ik wist van tevoren dat er discussies plaats zouden vinden over Stella. Over hoe we de Holocaust moeten blijven herinneren, of een romantisch verhaal wel de juiste manier is. Ik kreeg veel kritiek, ja, maar ook veel support. Als schrijver moet je beslissen wie je wilt zijn en wat je wil vertellen. Het is niet mijn doel om geliefd te zijn bij al mijn lezers. Ik wil ze na laten denken. Ik wil dat ze het boek herinneren. En als dat je doel is, dan moet je leven met het feit dat sommige mensen geen fan van je zijn. Natuurlijk, ik kan ook een typisch liefdesverhaal schrijven. Een stoere gast in een flanellen shirt, gespierd, met een baard zoals ik heb. Een vrouw die voor hem valt. Dat ze samen voor de open haard zitten en lang en gelukkig leven. Ja, dat is Nicholas Sparks. En dat is succesvol, maar het is niet wie ik ben.”

“Natuurlijk, ik kan ook een typisch liefdesverhaal schrijven. Een stoere gast in een flanellen shirt, gespierd, met een baard zoals ik heb. Een vrouw die voor hem valt. Dat ze samen voor de open haard zitten en lang en gelukkig leven. Ja, dat is Nicholas Sparks. En dat is succesvol, maar het is niet wie ik ben.”

Er werd onder andere gezegd dat je te jong bent om dit verhaal te schrijven. Dat de oudere generatie het verhaal niet kent zoals je het hebt beschreven.
“Ik ben van mening dat elke generatie zijn eigen manier moet vinden om de afgrijselijke gebeurtenissen te herdenken. In 1949 zei een Duitse filosoof: “Elk gedicht dat na Auschwitz is geschreven, is barbaars.” Dat is nu al zeventig jaar geleden. Ik ben niet de eerste die een liefdesverhaal schrijft dat gebaseerd is op de Holocaust. Ik ben juist van mening dat fictie die gebaseerd is op historische feiten een deur opent om een onderwerp aan te kaarten. We leven op dit moment in een wereld waarin maar liefst vier op de tien Duitse studenten niet weten dat Auschwitz-Birkenau een dodelijk concentratiekamp was. Ik geloof dat fictie en romans een manier is om ons te helpen herinneren.”

Je leerde het waargebeurde verhaal van Stella Goldschlag voor het eerst van een vriend. Wat sprak jou aan in haar verhaal waardoor je dacht: dit wordt mijn nieuwe boek?
“Haar leven wierp tegengestelde vragen op. Vragen waar ik geen antwoord op had. Over individuele schuld, maar ook: wat zou ik hebben gedaan? Ik ben van mening dat open vragen een goed uitgangspunt zijn om research te doen voor een boek. Stella roept die vragen op, laat je erover nadenken, maar geeft je geen antwoorden. Dat is de taak is van de lezer. Het is onze taak als samenleving om ons af te vragen wat we hebben gedaan en wat we moeten doen om te voorkomen dat het opnieuw gebeurt. Daarnaast wilde ik een roman schrijven die illustreert hoe wreed en kwaadaardig het naziregime was. Ik vind dat dat de verantwoordelijkheid is van mijn generatie van Duitse schrijvers. Dat is waarom ik Stella heb geschreven.”

“Ik ben van mening dat open vragen een goed uitgangspunt zijn om research te doen voor een boek. Stella roept die vragen op, laat je erover nadenken, maar geeft je geen antwoorden. Dat is de taak is van de lezer.”

Dit boek gaat niet over de Tweede Wereldoorlog zelf, maar vooral over schuld. Wie is Stella, waarom deed ze wat ze heeft gedaan?
“Ik hoop dat dit verhaal werkt als het paard van Troje. Ik denk dat veel mensen ondertussen wel genoeg verhalen over de Tweede Wereldoorlog hebben gehoord. Ik wilde graag een ander aspect laten zien, van het dagelijks leven in Berlijn. Daar wisten veel mensen nog niks van. Ze wisten niet dat er geheime jazzclubs waren, of dat, als je genoeg geld had, je zo oesters of champagne kon kopen op de zwarte markt. Maar als je er goed over nadenkt, was de oorlog in het begin van de jaren veertig ver van huis. Gevechten vonden plaats in Polen, Rusland of Frankrijk. Dat heb ik ook meegemaakt toen ik verslaggeving deed in oorlogsgebieden van Irak en Afghanistan. Ook tijdens de oorlog staan mensen ’s ochtends vroeg op om naar hun werk te gaan, worden ze verliefd en vieren ze feestjes. Net als in Berlijn, in 1942. Maar tegelijkertijd was het in die tijd onmogelijk om in Berlijn te wonen zonder dat je iets te maken had met de misdaden die de nazi’s pleegden. Natuurlijk, je zou kunnen proberen een andere kant op te kijken, maar dat maakte jou onderdeel van de misdaad.”

Wat zou jij hebben gedaan als je in Stella’s schoenen stond?
“Ik denk dat dat een vraag is die in 2019 niet beantwoord zou moeten worden. Ik heb oorlogen meegemaakt, ja, maar ik heb nooit iets ervaren dat zo wreed is als wat Stella meemaakte. Ik denk dat het daarom hypocriet zou zijn om te doen alsof je ook maar een klein beetje kan begrijpen wat ze heeft moeten doorstaan en de besluiten die ze heeft gemaakt. Wel vind ik het belangrijk dat we hierover nadenken. Hoe verkeerd kan iets zijn als je het doet om je bloedeigen ouders te redden? Het leven van Stella Goldschlag illustreert echter dat dat toch heel fout kan zijn. Ik geloof dat ze in de eerste plaats slachtoffer was, maar door met de nazi’s samen te werken, werd ze ook dader. Ik weet niet wat ik in haar plaats zou hebben gedaan. En thank god for that.”

Stella

Hoe schuldig ben je als je er alles aan doet om het leven van je naasten te beschermen, zelfs als dat de dood van vele anderen betekent? De jonge Zwitser Friedrich vertrekt in 1942 naar Berlijn. Daar, op de kunstacademie, wordt hij verliefd op de mooie, mysterieuze Kristin. Maar al gauw blijkt dat ze niet is wie ze zegt dat ze is… Haar echte naam is Stella Goldschlag. Als haar Joodse identiteit ontdekt wordt, stellen de nazi's haar voor de keuze: of ze verraadt andere Joden, of ze verliest haar familie. Hoe ver gaat Stella om haar dierbare leven in stand te houden? En kiest Friedrich voor zijn geliefde of zijn geweten?

Stella is een indrukwekkend liefdesverhaal over trouw en verraad in de Tweede Wereldoorlog, gebaseerd op het leven de echte Stella Goldschlag die ook wel 'Het blonde gif' werd genoemd.

Author_Category_Rubriek_Image_Celine
Celine Haring