Interview

Interview met Milja Praagman: Kinderboekenweek 2018

2-10-2018
Milja Praagman Interview

Natuurlijk is de Kinderboekenweek niet compleet zonder een prachtig, speciaal voor de gelegenheid gemaakt prentenboek. Dit jaar viel de eer te beurt aan prentenboekenmaker Milja Praagman. Tijd dus om haar het hemd van het lijf te vragen! Kinderboeken-expert Bertine van Spijk werd gastvrij ontvangen in haar prachtige huis waar ze een heel fijn gesprek hadden over prentenboeken, voorlezen en natuurlijk haar boek Kom erbij.

Je hebt in je carrière al ontzettend veel geweldig leuke dingen mogen doen, en dit jaar kwam daar een boek ter ere van de Kinderboekenweek bij. Hoe was het voor jou om gevraagd te worden om dit jaar het prentenboek te maken?
Heel eervol. En tegelijkertijd ook wel héél spannend. Je denkt toch even ‘o jee, kan ik dat wel?’. Vanaf het moment dat ik gevraagd werd gierden de zenuwen door mijn lijf. Ik moest natuurlijk wel een idee krijgen! Want dat is echt een heel magisch iets, zo’n idee krijgen. Je kunt het wel afdwingen, maar dat vind ik vaak niet de beste ideeën.

Milja werd al in oktober 2017 gevraagd om het prentenboek voor de Kinderboekenweek te gaan maken. Ze had dus meer dan voldoende tijd om een geweldig idee te krijgen! En dat idee kwam er, zomaar, ergens in een trein op een koude novemberdag…

Tijdens de bekendmaking op het station in Haarlem hoorde ik dat het thema niet was ‘Vriendjes door dik en dun’, maar ‘Vriendschap, kom erbij’. Toen had ik gelijk een ‘ping!-moment’ zoals dat dan gaat waarbij er een paar dingen waren waar ik al langer over nadacht. Zoals ruimte maken voor mensen, niet zeggen ‘jij mag niet meedoen’. Want zo gaat dat als je jong bent. Op het schoolplein wel of niet mogen meedoen. Ik hoor dat dus, ‘Kom erbij’ en het viel meteen samen met een paar dingen. Ook met beeld, mijn ideeën ontstaan vaak in beelden.

Toen het idee er eenmaal was kwam ook het vertrouwen. Milja voelde ‘dit is een goed verhaal’ en ging aan de slag. Een volkomen abstract plaatje uit het boek De kleine prins van Antoine de Saint-Exupéry kwam in haar op en werd uiteindelijk het uitgangspunt voor Kom erbij. Vooraan in het prentenboek staat ook een prachtig citaat afkomstig uit datzelfde boekje waar ik erg benieuwd naar was.

In Kom erbij, zag ik het prachtige citaat ‘Je moet kijken met je hart’. Kun je uitleggen wat dat volgens jou inhoudt en hoe zich dat vertaalt naar jouw boeken?
In het verhaal zie je Pelle, dat is een beetje de tegenkracht, die zegt ‘er is maar plaats voor…’, heel precies. Terwijl Kit, die voelt hoe het kind zich voelt dat mee wil doen dus die kijkt echt met haar hart. Dat is ook een beetje wat ik bedoel, grenzen los durven laten, denken in oplossingen en mogelijkheden. In het verhaal leert Pelle langzaam van Kit om dit te doen. Zolang je dingen, en ook mensen, abstract bekijkt, als getal, als een zorg, dan kijk je dus niet met je hart. Dan is het heel erg rationeel.

Het volgen van je hart, openstaan voor andere mensen, komt heel duidelijk terug in Kom erbij Natuurlijk geschreven en getekend voor de allerjongsten, maar met een knipoog naar de volwassen wereld. Want dat openstaan voor een ander, dat zijn wij vaak wel een beetje verleerd.

Het thema van de Kinderboekenweek is dit jaar dus Vriendschap: Kom erbij. Een belangrijk, mooi en breed onderwerp waar we allemaal onze eigen ideeën bij hebben. Wat betekent vriendschap voor jou?
Ik denk dat ik erin sta zoals Kit in het boek. Dus dat ik heel nieuwsgierig ben naar mensen. De beste vriendschappen die ik heb zijn denk ik ook vriendschappen waarin dat wederzijds is. Dat iemand geïnteresseerd is in jou als mens. En dat je er altijd bent voor iemand, als het slecht gaat ook. Als het slecht met iemand gaat blijft het nog steeds een goede vriend. Vroeger had ik denk ik meer oppervlakkige vriendschappen terwijl ik nu vriendschappen heb waarvan ik weet ‘dit is door dik en dun’. Echte harts-vriendschappen, dat zie ik ook bij mijn kinderen, zijn eigenlijk ook weer iets heel magisch. Je komt iemand tegen en weet ‘dit is echt een hele goede vriend’. Je kunt bijna niet in woorden uitleggen wat het precies is.

Milja is een vrolijk, positief ingesteld mens met een gezonde dosis zelfspot. Eigenschappen die zij ook graag terugziet in haar vrienden. Zoals ze het zelf zegt: “Je moet niet altijd té zeker van jezelf zijn.”

Was het moeilijk om het thema te vertalen naar de belevingswereld van jonge kinderen?
Nee, eigenlijk niet. Ik merk het ook bij het overblijven (Milja is overblijfmoeder op de school van haar kinderen), ik snap nog zo goed hoe ze denken. Ook tijdens een schoolbezoek bijvoorbeeld merk ik het, ik begrijp die leeftijd gewoon heel goed. Zoals iemand anders alleen maar kan schrijven voor 10-jarigen heb ik het idee dat ik echt alleen maar voor die leeftijd kan schrijven. Bij mijn doelgroep, van prentenboeken, kan gewoon alles. Bij oudere kinderen is de belevingswereld totaal anders. Zo rond 7 jaar merk je dat kinderen een soort van grens overgaan naar de realiteit.

Naar eigen zeggen is Milja die grens nooit helemaal over gegaan. Ze heeft haar fantasie gelukkig weten te behouden wat resulteert in de meest prachtige prentenboeken.

In de biografie op jouw website is te lezen dat jouw boeken nooit belerend zijn, maar ‘een ode aan de verbeelding’. Kom erbij is ook weer ontzettend fantasierijk, maar ik zie wel duidelijk het thema van de Kinderboekenweek erin terug en daarmee ook een belangrijke boodschap. Probeer je met jouw werk, zonder belerend te zijn, kinderen toch altijd iets mee te geven?
De boodschap die nu in het boek verwerkt zit is iets waar ik al langer over nadacht, dat ik dat graag in een verhaal wilde stoppen. Dat heeft ook te maken met de boeken die ik met Pim (Lammers, red.) gemaakt. Dat ik merkte wat voor effect dat had op mensen. Die verhalen zijn in feite ook niet belerend, maar je kunt er wel iets mee veranderen heb ik het idee. Zo waren we bijvoorbeeld met De boer en de dierenarts in Amsterdam Noord bij een filmclub voor een interview. Er waren veel kindjes met een culturele achtergrond waarbij homoseksualiteit best een ‘ding’ is. Pim las het boek voor en ze hadden ineens door ‘Het zijn twee mannen! Ho eens even, dat kan helemaal niet!’. En toen gingen we erover praten en vertelde Pim dat hij ook een vriend heeft en je zag het langzaam veranderen. Een meisje zei “Waarom niet?”. En op het argument van een van de kinderen dat je dan geen kinderen kunt krijgen komt een ander kind met de oplossing dat je ook kunt adopteren. En toen was het eigenlijk goed.

Zo kun je dus, zonder belerend te zijn, je publiek toch iets meegeven. Wat Milja vooral hoopt is mensen aan het denken te zetten met haar verhalen. Laten zien dat er ook andere mogelijkheden zijn dan alleen jouw eigen denkwijze.

Enkele weken geleden schreef Ted van Lieshout een artikel waarin hij stelt dat we afstevenen op een tekstloze maatschappij en daarom pleit voor een leesplicht en suggesties doet om lezen voor kinderen uitdagend te houden. Hoe zie jij dit? Denk je dat een leesplicht zou kunnen helpen?
Zodra je gaat zeggen moet; ben ik weg hoor! Ik vind het heel goed wat Ted zegt en ik ben ook voor voorlezen, in de klas voorlezen. Blijf het voorbeeld geven. Maar van een aantal dingen had ik het idee ‘die gaan volgens mij al best goed’. Zo speelt het lerarentekort voornamelijk in de randstad. En op de basisscholen van mijn twee oudste kinderen werd in alle klassen voorgelezen. Dus ik heb nooit het gevoel gehad dat het minder is geworden. Bij mijn jongste is het alleen maar nóg meer. Die krijgt zelfs alle vakanties leesbingo’s mee. Dat vinden die kinderen fantastisch! Ik zeg ook vaak tegen moeders van vriendinnetjes: er is zoveel mee te winnen als je gewoon met 1 of 2 jaar, als een kindje nog in de box zit, al begint met voorlezen! Dat merk ik aan mijn jongste ook. Dat was helemaal niet zo’n enthousiaste lezer, maar ze zit nu wel qua niveau in een apart groepje omdat ze zo goed leest. Dat heeft er volgens mij echt mee te maken dat ik ze altijd heb voorgelezen. Dus in die zin ben ik het er wel mee eens om een leesplicht in te voeren, maar ik denk dat je het al veel vroeger moet doen. Dus dat je ouders meteen leert ‘Vitamine D is belangrijk, maar lezen is óók belangrijk.’ Dan heb je later geen achterstand. Want zodra je die hebt, dan heb je een probleem.

Kinderboekenweek Logo

Milja is dus groot voorstander van voorlezen en ouders al vanaf de geboorte van hun kind doordringen van het belang hiervan. Een plicht echter gaat haar wat ver en omdat er waarschijnlijk meer mensen zijn die hard weglopen bij het woordje ‘moet’ denkt ze niet dat dit zal werken.

Heb je dan misschien andere tips en ideeën voor volwassenen om, ook als ze zelf misschien niet zo graag lezen, kinderen toch in aanraking te brengen met boeken en ze zo plezier in lezen bij te brengen?
De voormalig jeugdboekenspecialist hier in de bibliotheek kende echt alle kinderen. Ze praatte met ze en ook voor moeilijke lezers wist ze zo toch weer iets te verzinnen. Door bezuinigingen missen we helaas tegenwoordig dat soort mensen terwijl ze zo hard nodig zijn. Lezen kan denk ik op een bepaalde manier ook helend zijn. Als ik ergens mee zit wil ik graag een boek lezen over dat onderwerp. Dat kan troost bieden.

Dus eigenlijk zeg je: “Kijk als ouder naar je kind, naar wat je kind nodig heeft?”
Ja: wie is je kind? Geef hem passende boeken. Houdt je kind van uitvinden? Geef hem daar boeken over. Houdt hij van strips, geef hem strips! Wat maakt het uit? Door alleen te zeggen ‘het moeten alleen maar Griffelwaardige boeken zijn’, leg je de lat dan niet veel te hoog? Laat kinderen gewoon alles lezen. Ik vind ook niet dat er daarin goed of slecht is want je volgt alleen maar je smaak als je dat doet. Niet teveel weer dat vingertje.

Kinderen vrijlaten in hun keuze voor boeken, niet teveel in hokjes denken of leeftijden aan boeken hangen zijn volgens Milja heel belangrijke zaken om kinderen plezier in lezen bij te brengen en vooral ook te laten houden. Want leuk, dat moet het eerst en vooral zijn!

De Kinderboekenweek is natuurlijk dé gelegenheid om voor te lezen aan kinderen en ze mee te nemen naar de boekhandel of bibliotheek. Wat hoop jij met Kom erbij te kunnen bijdragen?
Ik hoop dat ze er gewoon heel veel lol van gaan hebben waardoor ze enthousiast worden om nog meer te gaan lezen. Als het dat effect heeft, dat zou super zijn. Want daar is het natuurlijk wel voor bedoeld, om lezen toegankelijker te maken. Daarom voelde ik ook zo’n druk dat het niet zomaar een verhaaltje moest zijn.

Welke herinneringen heb jij zelf aan de Kinderboekenweek?
Elke Kinderboekenweek mochten we een boek uitkiezen. Ik heb ze ook allemaal nog. Briefgeheim, Pjotr, Koning van Katoren… We kochten ook wel de Griffel winnende boeken. Je dacht toch ‘Deze heeft een prijs gewonnen, dat is gewoon het beste boek!’. Dus daar heb ik wel hele goede herinneringen aan. Gewoon ook dat je dan een boek mocht gaan uitkiezen. Dat doe ik nu ook nog steeds met mijn eigen kinderen. Zelfs de 18-jarige kiest nog iets uit.

Welke boeken heb je als kind verslonden?
Briefgeheim… Pjotr vond ik in mijn herinnering wel écht heel mooi. Koning van Katoren, De gebroeders Leeuwenhart. Al die boeken die ik kreeg in de Kinderboekenweek. De rest haalden we bij de bibliotheek.

Je hebt dus wel de klassiekers gelezen. Heb je ook een auteur die een voorbeeld voor je is, een soort van held?
Het meest Roald Dahl denk ik. Ik heb later ook de boeken Boy en Solo gelezen en die vond ik echt zo prachtig! Maar ik doe natuurlijk iets anders, ik maak prentenboeken. Dus ik weet ook niet meer of ik veel prentenboeken voorgelezen heb gekregen, dat vraag ik me af. De tijd was toen anders, zoveel als nu was er niet. Dus ik heb nu wel voorbeelden, helden zeg maar, maar dat zijn echt prentenboekenmakers. Wie ik heel goed vind is Eva Lindström. Dat is een Zweedse, volgens mij helaas nauwelijks in het Nederlands vertaald. Ik vind haar werk zo prachtig! Wat ze doet is ze laat alles los. Het perspectief laat ze los, groot/klein, kleuren die echt zijn. Dat vind ik geweldig, echt heel goed. Anna Hoglund, ook uit Zweden. Violetta Lopiz is ook echt zó goed! Maar dat zal niet snel in Nederland worden uitgegeven. Daar is maar een hele kleine markt voor. Dat vind ik wel jammer dus ik blijf dat soort boeken wel altijd kopen ter inspiratie van mezelf. Ik lees ze ook wel voor trouwens. En zo is Wolf Erlbruch bijvoorbeeld, van De eend, de dood en de tulp, ook wel echt een groot voorbeeld en die is ook gewoon bekend in Nederland. Waar ik ook wel van houd is als een boek iets maatschappijkritisch in zich heeft, zoals het werk van Oliver Jeffers. Zonder belerend te willen zijn toch iets teweegbrengen.

Een brede smaak dus en tal van inspirerende voorbeelden. Milja zoekt zelf in haar werk ook graag een grens op en stelt regelmatig controversiële maatschappelijke onderwerpen aan de kaak. Dit maakt het steeds weer spannend hoe een boek ontvangen gaat worden, maar is iets wat Milja wel leuk vindt en dus heel bewust doet.

Tijdens de Kinderboekenweek kunnen kinderen jou op heel veel plekken in het land ontmoeten. Is het belangrijk voor jou als auteur om persoonlijk contact te hebben met jouw publiek?
Ja, ik vind het wel heel leuk. Ik vind het heel fijn om hier gewoon thuis in mijn kamertje te zitten tekenen en kan ertegen opzien om ergens naartoe te gaan. Maar als ik er dan ben, dan is het ontzettend leuk. Het geeft je ook ontzettend veel. Om te zien hoe kinderen reageren. Ik laat in mijn lezingen altijd zien hoe iets ontstaan is en kinderen snappen dat heel goed, dat het vanuit beeld ontstaat. Omdat ze nog helemaal niet zo talig zijn als ze klein zijn. Het is alsof, als je dat dan uitlegt, dat er bij hen ook iets gebeurt. ‘Dat kan ik ook!’ Zo doe ik bij de kleinsten ook altijd wat vingerversjes uit De wereld in mijn handen en dan zie je ze kijken en denken ‘Hè, dat kan ik met mijn handen!’. Dat effect, dat is gewoon heel gaaf. Dat je ziet dat er bij kinderen iets gebeurt. Je merkt ook of het verhaal goed is of niet dus het is ook altijd wel spannend. En dat vind ik ook heel spannend bij Kom erbij. Kinderen zijn ontzettend eerlijk. Maar ze zijn gelukkig ook altijd wel positief en zien overal het goede in.

Tot slot: wat zou je de mensen nog willen meegeven met betrekking tot de Kinderboekenweek?
Koop boeken (en ga anders naar de bieb), maar LEES VOOR! Laat zien wat het doet en heb lol met lezen. Het hoeft niet alleen maar over niveaus te gaan of dat je kind goed moet leren lezen, heb gewoon lol!

Een hele mooie afsluiter van een inspirerend gesprek. Namens Milja en mijzelf wens ik jullie een fantastische Kinderboekenweek en heel veel leesplezier!

Wil je altijd op de hoogte zijn van de boeken binnen jouw favoriete genre? Stel je voorkeur in en ontvang updates.