Interview

Michiel Abbing: "De grootste mythe is dat wij de Plastic Soup kunnen redden met recycling"

00 Thumb And Small Header Template2P Plasticsoupatlas

Dit opvallend ontworpen boek vraagt aandacht voor een wereldwijd en urgent probleem: de Plasticsoep. Michiel Roscam Abbing is actief in de strijd tegen plastic vervuiling bij de Plastic Soup Foundation (PSF) in Amsterdam. De Plastic Soup Atlas van de Wereld heeft het folioformaat van een normale atlas. Doordat het zo groot is, valt het meteen op. De combinatie van tekst en beeld is heel goed gedaan, het zijn korte en duidelijke teksten over zestig verschillende aspecten van de plasticsoep verdeeld over tien thematische hoofdstukken. De tekst wordt versterkt door de indrukwekkende foto’s, die nog meer opvallen door de grote pagina’s, je kan er niet omheen. Dit boek is een eyeopener.

Op vrijdagochtend 8 juni werd ik door Michiel Roscam Abbing ontvangen in de keuken van zijn huis. Daar sprak ik hem over de Plastic Soup Atlas van de Wereld.

Wanneer begon je interesse in de plasticsoep?

In 2011 is de Plastic Soup Foundation opgericht. Een paar maanden later kwam ik toevallig de site tegen, toen heb ik mij aangemeld en mijn diensten aangeboden. In mijn achterhoofd sluimerde al langer dat plastic vervuiling een groot probleem is. Omdat je weet dat als het in het milieu terecht komt en er niet uit wordt gehaald, het daar blijft. Plastic vergaat niet echt. Vanaf 2011 ben ik intensief betrokken geweest bij de Plastic Soup Foundation; bij onderzoeken, berichtgevingen en campagnes.

Hoe is het idee om de atlas te maken ontstaan?

Dat is eigenlijk al in 2014 bedacht, we waren al langer bezig met het idee dat er een boek zou moeten komen. Daar hebben we een paar brainstormsessies over gehad, over de vormgeving en de indeling. Er kwam iemand binnen ons team met het idee dat we een atlas moesten maken. Dat is echt een gouden greep geweest. Een atlas geeft aan dat het een universeel probleem betreft, wereldwijd. We konden ook mooi de woordspeling maken: op de kaart, en van de kaart. We konden laten zien hoe Plastic Soup zich op verschillende delen van de wereld manifesteert. Een atlas heeft ook altijd iets serieus, als je een atlas ziet straalt het kennis en feiten uit. Het formaat valt ook op.

Hoe lang hebben jullie aan het boek zelf gewerkt?

We zijn vier jaar geleden ongeveer begonnen. Het was niet gemakkelijk, vooral omdat het kostbaar is om te maken en moeilijk om het van tevoren te financieren, want het kan evengoed mislukken. Die kosten kan een NGO als de Plastic Soup Foundation niet dragen. Dus het duurde lang voordat we er voldoende zekerheid, belangstelling en vertrouwen in hadden. Vorig jaar heb ik de teksten geschreven. Begin dit jaar is de vormgeving gedaan. Er zijn een paar periodes geweest van heel hard werken aan de atlas. En nu is hij er dan. Ook uitgever LIAS uit Hilversum heeft enorm zijn best gedaan om er iets moois van te maken. Het is ook direct in het Engels vertaald. De meeste boeken zijn geplastificeerd, maar de atlas bewust niet. Het boek ligt goed in de hand en voelt lekker.

"Plastic vervuiling is een groot probleem. Het komt in het milieu terecht en het wordt er niet uitgehaald, het blijft daar. Plastic vergaat niet."

Wat vind je zelf de meest indrukwekkende foto die erin staat?

1. Tonijnvangst, de bijvangst.
Dit is bijvangst van tonijnvangst, deze foto komt heel erg binnen. In het algemeen hebben we gezocht naar foto’s die iets teweeg brengen, die intrigerend zijn, die je tot nadenken aanzetten. Als je de bijschriften leest ga je je dingen realiseren, zo’n functie moeten de foto’s hebben.
2. Zeepaardje dat zich vasthoud aan een wattenstaafje
Dit is ook en prachtige foto, totdat je je realiseert wat het is. Dan denk je: een wattenstaafje, wat is dat in hemelsnaam? Eerst denk je: oh mooi. Daarna wordt de keerzijde duidelijk.
3. Verweven knoop van visnetten op de oceaanbodem
Deze foto symboliseert de verwevenheid van plastic met de natuur, het is een ontwarbare knoop geworden. Je kunt het niet meer los van elkaar zien, die verwevenheid zorgt voor veel ellende.
4. Manilla, Filipijnen
Dit is perspectiefloos, kom daar maar eens vanaf. Het jongetje is aan het werk, hij verzamelt de PET-flessen. Die hebben nog enige waarde voor de recycling, daar verdient hij wat mee. Met de rest niet, dus dat blijft liggen.

Hoe zijn jullie aan de foto’s gekomen?

Uiteindelijk heb ik de fotoredactie zelf gedaan, naast het schrijven. Dat kwam zo uit en had het voordeel dat ik foto’s kon zoeken die goed bij de teksten pasten. Ze brengen tot uitdrukking wat ik zelf wil zeggen. Het was een enorme klus om de foto’s bij elkaar te vinden. Ik heb gezocht op internet en mensen in mijn omgeving gevraagd. Sommige verleenden hun medewerking, andere wilden er geld voor of een aantal exemplaren van het boek. Ik ben zeer ingenomen met het resultaat.

Active Cleaning Daylight 1201588

Nu het boek af is kan ik me voorstellen dat je in een soort ‘gat’ valt?

Nee hoor, de Plastic Soup gaat door. Het is zelfs nog nooit zo druk geweest als nu. Iedereen heeft het erover, er gebeurt een hoop. Ik ben wel blij dat het boek nu afgerond is, dan heb je daar geen kopzorgen meer om. Het is fijn dat er veel publiciteit voor is, maar ook dat je aandacht weer naar andere dingen kan gaan.

Met wat voor projecten zijn jullie nu bezig bij de Plastic Soup Foundation?

Wat ik altijd doe is nieuwsberichten schrijven over ontwikkelingen, campagnes en actualiteiten voor onze eigen site. Die is gericht op een breed publiek en meestal worden die berichten ook vertaald. De plasticsoep is een heel breed onderwerp, en de ontwikkelingen volgen elkaar nu in een hoog tempo op.

Staan veel van die nieuwsberichten ook in het boek?

Ja, veel van het materiaal was er eigenlijk al. Ik hoefde alleen hier en daar wat te actualiseren en te herschrijven, en een goede format te bedenken. De atlas is inderdaad de weerslag van wat ik de afgelopen jaren heb gedaan en ben tegengekomen.

De grootste verdienste van dit boek vind ik dat het zo breed is, dat het laat zien hoe complex deze problematiek is. De plasticsoep is niet een kwestie van dat de burger moet worden opgevoed om alles in de prullenbak te doen, dat is veel te kort door de bocht. De producenten moeten verantwoordelijk worden gemaakt voor de plastic producten die zij op de markt brengen. Overheden moeten met maatregelen komen.

Welk initiatief tegen de Plastic Soup vind je het beste?

Het laseren van de groentes, waar de Jumbo nu ook mee is begonnen. Dat vind ik een initiatief dat heel veel perspectief heeft. Ik ben ook bij het bedrijf in Nederland geweest dat deze techniek toepast. Dan zie je alle groentes over de lopende band door een machine gaan en die worden allemaal voorzien van een printje op de schil. Dit is ongelooflijk. Heel vaak worden verpakkingen gebruikt om informatie te geven, bijvoorbeeld om te laten zien dat het biologisch is, dat is hiermee niet meer nodig. Het scheelt bergen plastic.

Invoering van statiegeldsystemen helpt ook enorm. Waar we naartoe moeten, zijn bindende internationale afspraken om plasticproductie te verminderen, dan gaat het vooral om het stoppen van single use plastics, eenmalig verpakkingsplastic. Dat kan ook bereikt worden door bijvoorbeeld belasting te heffen op plastic. De recycling kan nog veel beter, er zijn nu veel te veel verschillende soorten plastic. Maar als je afspreekt om met elkaar maximaal 3 of 4 soorten plastics te gebruiken, waar ook minder chemische stoffen aan zijn toegevoegd, zoals vlamvertragers en weekmakers, dan ben je weer een hele stap verder. In het algemeen geldt dat plastic meer waarde moet krijgen. Als het iets waard is, laat niemand het op straat liggen. Het is nu zo ongelooflijk goedkoop om te produceren, daarom wordt het te pas en te onpas gebruikt.

"De plasticsoep is niet een kwestie van dat de burger moet worden opgevoed om alles in de prullenbak te doen, dat is veel te kort door de bocht. De producenten moeten verantwoordelijk worden gemaakt voor de plastic producten die zij op de markt brengen. Overheden moeten met maatregelen komen."

In België hadden ze Mei Plasticvrij. Heb je daarover gehoord?

Dat is echt een Belgische campagne geweest. Vanwege de atlas ben ik in het kader van Mei Plasticvrij een paar keer benaderd door Belgische media, omdat de atlas ook laat zien hoe mensen zonder plastic kunnen leven. In Australië hebben ze Plastic Free July, waarover ik in het boek schrijf. Het is de uitdaging om te proberen een maand zonder plastic te leven. Kijk wat je aan plastic in je vuilnisbak zit, en dan of je zonder kunt of dat er alternatieven zijn. Op die manier ben je er kritisch mee bezig. Daar is grote behoefte aan, mensen ergeren zich aan plastic, maar profiteren er ondertussen ook van. Dit soort campagnes zetten je tot nadenken en laten zien dat er veel mogelijk is om als consument plastic te mijden.

Leeft het in België meer dan in Nederland?

Ik denk dat het vergelijkbaar is. Wat heel opmerkelijk is, is dat de statiegelddiscussie daar precies zo loopt als bij ons. Ook daar verzet de industrie zich tegen invoering of uitbreiding van statiegeld.

Denk je dat de gevolgen voor mensen groot zijn door inademing van plastic?

8 juni heeft de Plastic Soup Foundation een campagne gelanceerd: Save the Oceans, Save Ourselves. Er zijn talloze aanwijzingen van potentieel gevaar voor de menselijke gezondheid. En ook dat het langzame processen zijn in het lichaam. Ingeademde minuscule plastic deeltjes kunnen op termijn tot problemen leiden. Er is nog veel onbekend. Wat wij willen is dat er veel meer onderzoek naar gedaan wordt.

Dieren eten plastic of raken erin verstrikt. Wij niet, want wij hebben door dat het plastic is. We krijgen het wel binnen door in te ademen. De allerkleinste deeltjes kunnen gaan zwerven door het lichaam. Die nanodeeltjes kunnen door celwanden heen en zelfs in je hersenen komen. Wat gebeurt daar? Leiden die tot minieme ontstekingen? Gaan ze zich ophopen? Zijn ze toch een beetje giftig? Dat is een grote angst.

Worden er nu onderzoeken naar gedaan, of nog te weinig?

Veel te weinig, wij roepen de onderzoekswereld op om veel meer onderzoek te doen. Dat is één. Een tweede is dat je als samenleving het voorzorgsprincipe moet hanteren om risico’s te verminderen. Wat heel moeilijk is om aan te pakken zijn de microvezels van plastic kleren, die vrijkomen door het wassen daarvan. Ze verspreiden zich in het milieu en in de lucht, we ademen ze in. Plastic kleding is zo goedkoop en goed van kwaliteit, dat is moeilijk aan te pakken. Iedereen draagt het en iedereen wast het. Mensen weten vaak niet eens of een kledingstuk van plastic is of niet, maar als je het al weet kan je ook niet verwachten dat iedereen overstapt op natuurproducten. We proberen de kledingindustrie aan te spreken door te zeggen: zorg dat je kleding ontwerpt die geen of beduidend minder plastic-vezel verlies heeft. Dit zullen ze wel moeten gaan doen, het probleem komt namelijk hard op ze af. Als ze niets doen gaan de overheden regels stellen en dat probeert de industrie te vermijden. Voor de industrie is dit een bedreiging, maar evengoed een kans. De eerste kledingketen die met een goed alternatief komt, heeft een concurrentievoordeel.

"Wat moeilijk is om aan te pakken zijn de microvezels van plastic kleren, die vrijkomen door het wassen. Mensen weten vaak niet eens of een kledingstuk van plastic is of niet. We proberen de kledingindustrie aan te spreken: zorg dat je kleding ontwerpt die geen of beduidend minder plastic-vezel verlies heeft."


Doet de overheid genoeg?

Nee. Ik zeg ook in het boek dat de overheid nog zoekende is naar de eigen rol in de bestrijding van plasticvervuiling. De overheid is eigenlijk de grootste oorzaak van de Plastic Soup. Overheden beschouwen plastic nog altijd als onproblematisch materiaal. Er is geen schadelijke stof, dus is er geen regelgeving. Alsof er dus geen probleem is. En voor zover het wel een probleem is, wordt het opgelost op vrijwillige basis. In Nederland heb je milieuconvenanten, dan belooft iedereen plechtig zijn best te doen. Paviljoenhouders op stranden moeten hun eigen stukje strand schoonmaken, dat soort dingen. Het is op zich niet verkeerd, maar om deze problematiek aan te pakken, heb je regelgeving en handhaving nodig. Regelgeving biedt ook duidelijkheid aan de industrie. Hoe erg moet de plasticsoep worden voor er iets gebeurt?

Hoe is de samenwerking in Europa?

De Europese Commissie heeft eind mei een voorstel gedaan voor een nieuwe richtlijn over éénmalig verpakkingsplastic. Daarin worden voor het eerst een paar plastic items verboden. Het gaat om plastic items die veel in het milieu worden aangetroffen en waarvoor alternatieven beschikbaar zijn. Bijvoorbeeld het plastic wattenstaafje wordt dan verboden, omdat staafjes ook van houten of papier gemaakt kunnen worden.

Ook wordt veel sterker dan voorheen in dit voorstel de verantwoordelijkheid bij de producenten gelegd en niet meer bij de consumenten. De Commissie is duidelijk voorstander van de invoering van statiegeldsystemen en dat producenten verantwoordelijk worden voor het afval dat ze met hun producten veroorzaken. Dat het afval op hun kosten ook weer ingezameld moet worden, of dat ze moeten betalen voor de inzameling. Het is allemaal heel positief. Op dit moment gaat het om een van de meest radicale voorstellen ter wereld. Dat is goed, maar het is nog lang niet genoeg, al zet het de boel zeker in beweging. Het is ook goed dat het op Europees niveau is want dan moeten de lidstaten daarin mee. De Nederlandse overheid zegt heel vaak dat ze wel maatregelen wil nemen, maar dat het van Europese regelgeving afhangt. Europa is nu links ingehaald door de premier van India, die heeft een paar dagen geleden bij de Verenigde Naties op de wereldmilieudag aangekondigd dat in India per 2022 alle plastic verpakkingen verboden zijn. Het gaat opeens zo hard, iedereen beseft dat het een groot probleem is dat nu echt aangepakt moet worden.

In de Filipijnen en India vind je overal één-portie verpakkingen op straat. Milieuorganisaties hebben die geteld en geturfd wat de merken van de verpakkingen zijn. In de Filipijnen staat Unilever op nummer één. Dus de multinational die zich bij ons voordoet als een van de meest duurzame bedrijven ter wereld verkoopt daar producten in miniverpakkingen en is vanwege die verpakkingen een van de grootste veroorzakers van de plasticsoep. . Ze doen dit in de wetenschap dat daar geen afvalinfrastructuur is, dat de verpakkingen niet gerecycled worden omdat ze geen waarde vertegenwoordigen. Terwijl Unilever weet dat iedereen ze laat slingeren of ergens weggooit, gaat de multinational er gewoon mee door. Maar nu zegt dus India als eerste land dat dit soort verpakkingen per 2022 niet meer mogen. Wat gaan Unilever dan doen? Dat is een belangrijke vraag. Het alternatief ligt voor de hand, je kan bijvoorbeeld shampoo in een tank doen en mensen kunnen met hun eigen flacon of bakje komen, dat kunnen ze aftappen en op gewicht afrekenen. Maar dan verliezen de bedrijven hun reclame. Ik denk dat er bij Unilever nu paniek is uitgebroken omdat India heeft gezegd dat ze verboden worden. Het gaat niet alleen om Unilever maar ook om andere grote merken zoals Nestlé en Coca-Cola.

In Nederland kunnen wij nog ons best doen, maar in feite zijn wij met onze Nederlandse bedrijven schuldig aan een groot deel van de Plastic Soup daar. Aandeelhouders roepen nog niet dat we daarmee moeten stoppen. Dat gaat hopelijk snel gebeuren.

Hawaiian Monk Seal Caught In Fishing Tackle Highres 16075818208 O 1003X430

Zijn er mythes rond het probleem?

De meest bekende mythe is dat er eilanden van plastic zijn in de oceaan. Die zijn er niet. Was dat maar waar, dan kon je er naartoe varen en ze opruimen. Een andere mythe is dat je uit de ruimte het plastic in de zee kan zien, dat is ook niet het geval.

In het hoofdstuk ‘tussen geloof en hoop’ staan initiatieven zoals van het Nederlandse bedrijf Ocean Clean-up, om de oceaan op te gaan door met drijfarmen plastic op te vangen en af te voeren. We weten nog niet of dat gaat werken, of dat het óók een mythe is. Iedereen hoopt dat het gaat werken. Je wilt het ook graag geloven, maar het moet dus nog blijken. En als dit werkt dan ben je er nog niet, dan heb je alleen maar de bovenlaag en niet wat daaronder zit en op de bodem ligt. Je geeft bovendien misschien het verkeerde signaal aan het publiek dat zwerfplastic toch wel wordt opgeruimd. Maar aan de andere kant is het ongelooflijk goed dat er systemen worden ontwikkeld om plastic op te vangen en efficiënt en betaalbaar te verwijderen. Vooral in gebieden waar rivieren de zee in stromen is dit heel nuttig.

De grootste mythe is dat wij ons uit de Plastic Soup zouden kunnen redden met recycling. Ook gerecycled plastic heeft een kans om in het milieu terecht te komen. Bovendien zal nooit alles worden ingezameld, en heb je te maken met down-cycling, dat de kwaliteit achteruitgaat. In plastic zitten chemische stoffen in die je er niet uitkrijgt. De inzameling is lastig te organiseren en duur. Die producenten zeggen dat de recycling de oplossing is, zodat ze zelf ongelimiteerd door kunnen gaan met het produceren van plastic. Wat ze koste wat kost willen voorkomen is dat ze moeten minderen. Daarom is die stap van de Europese Commissie zo belangrijk, voor het eerst wordt er een aantal producten verboden. Die mogen straks gewoon nooit niet meer geproduceerd en verkocht worden.

Bio-plastics is ook een mythe als oplossing voorde plasticsoep. Sommige zeggen dat als we van olie gemaakte plastics vervangen door bio-plastics we van het probleem af zijn. Maar de meeste bio-plastics hebben dezelfde eigenschappen als plastics van olie in het milieu. Ze breken ook niet af.

Is het probleem nog oplosbaar?

Nee, alles wat in het milieu is en er niet uitgehaald wordt dat blijft daar. Alle komende generaties krijgen ermee te maken. We mogen hopen dat de toestroom ophoudt of wordt ingedamd, maar echt oplosbaar is het niet.

Waar maak je je de meeste zorgen over?

Dat zijn de micro- en nanoplastics en hoe die ecosystemen aantasten. Ook daar zijn allerlei aanwijzingen voor. In zee zweven zoveel plastics dat vissen het onherroepelijk binnen krijgen. De kleinste deeltjes zwerven door hun lichaam. Onderzoek heeft aangetoond dat nanoplastics bij vissen gedragsveranderingen veroorzaken en de productiviteit doet verminderen. Ze worden minder vitaal, er komt minder nageslacht, ze zijn eerder een prooi voor andere dieren. De grote vrees is dat dit ecosystemen aantast, het raakt uit evenwicht. De ene soort zal er meer of eerder last van hebben dan de andere soort. Wat je nu ziet is dat veel afzonderlijke dieren last hebben van plastic of eraan dood gaan, maar dat nog onduidelijk is hoe dat uitpakt op soortniveau. Gaan soorten uitsterven vanwege plastic, dat is de grote vraag.

Hou je zelf rekening tijdens het boodschappen doen met de plastic verpakkingen of zijn er merken die je bewust niet koopt?

We hebben onze eigen boodschappentas, dat scheelt al een hoop. Verder doe ik niet heel erg mijn best om plasticloos te kopen, maar ik breng het wel naar de plastic afvalcontainer. Wat ik wel doe is altijd plastic opruimen op straat. Het scheelt ook echt, als je boodschappen doet of je loopt een stukje in de buurt dan weet je waar de prullenbakken staan en dan kost dat helemaal geen moeite, even bukken, oprapen en weggooien. Het levert een duidelijk verschil op.

"Er is tegenwoordig een nieuw werkwoord: ploggen. Je gaat buiten joggen en dan combineer je dat met zwerfvuil opruimen. Ploggen is uit Zweden overgewaaid."

Hou je ook rekening met de kleding die je koopt?

Nee, vaak weet je het gewoon niet of het katoen is of een mengvorm, of gewoon plastic. Kleding van plastic zit vaak lekker en is spotgoedkoop. Ik vind niet dat de verantwoordelijkheid bij de consument ligt, die dit dan zou moeten vermijden, maar bij de kledingproducenten.

Heb je tips voor mensen die hun plastic gebruik willen minderen?

In het hoofdstuk van Plastic-Free July gaat het daarover. Wat deze campagne bijvoorbeeld zegt is: kieper je vuilnisbak eens om. Kijk wat er allemaal aan plastic in zit en ga dan per product na of je het ook zonder plastic kunt kopen. Brood zit in plastic zakken, maar misschien kan de bakker je ook wel een papieren zak geven, of je neemt je eigen broodzak mee. Zo kun je per product afwegingen maken. Ik denk dat het een heel nuttige manier is om je eigen plastic gebruik te reduceren. Je kunt het een maand doen en dan kun je opnieuw je vuilnisbak omkieperen en turven om te kijken of het gelukt is.

Was je als kind al bezig met het milieu?

Wel over troep, mijn moeder vertelde dat ik als kleuter erg boos werd als mensen afval in het bos achterlieten.

Waren je ouders milieubewust? En met welke waarden ben je opgevoed?

Ik ben opgevoed om niks op straat te gooien, maar in de prullenbak. Als één iemand iets op straat gooit is het niet erg, maar als iedereen dat doet is het een probleem. En we waren zuinig met energie, we lieten geen lampen aan als het niet nodig was. Maar veel verder ging het niet. Op achtjarige leeftijd hebben mijn ouders mij lid gemaakt van Natuurmonumenten, dat ben ik nu nog steeds. Laatst kreeg ik bericht dat ik al vijftig jaar lid ben.

Wil je zelf nog iets kwijt?

Wat wel leuk is om te vertellen is dat er van elk verkocht boek vijf euro naar de Plastic Soup Foundation gaat. Voor meer informatie en de meest recente artikelen kun je kijken op Plastic Soup Foundation.

Wil je altijd op de hoogte zijn van de boeken binnen jouw favoriete genre? Stel je voorkeur in en ontvang updates.