Recensie

Klok zonder wijzers: "Bol van de politieke en identiteitsdrama’s."

7-5-2018
Klok Zonder Wijzers Header 1

Klok zonder wijzers opent met de Tolstojaanse zin: “De dood is altijd hetzelfde, maar ieder mens gaat dood op zijn eigen manier.” Zware woorden al meteen en dat gaat door in de opening van de roman die gereserveerd is voor de doodsboodschap die de negenendertigjarige apotheker J.T. Malone te horen krijgt. Het slot van de roman is om dezelfde reden gereserveerd voor zijn dood. Klok zonder wijzers gaat echter echt over de tijd daartussen, en dan niet alleen over Malone die, zoals Carson McCullers al meteen erg mooi schrijft, aan het einde van zijn leven begint, maar over de maatschappelijke veranderingen in het hele zuiden van de Verenigde Staten en de hoofdrolspelers hierin.

Personages

Het is voorjaar 1953 ergens in een stadje in Georgia in het zuiden van de V.S. McCullers toont vier personages: J.T. Malone, de ten dode opgeschreven apotheker en drogist, de oude rechter Fox Clane en diens kleinzoon Jester, en tot slot de zwarte jongen Sherman. Hun levens raken verstrikt en komen tegenover elkaar te staan in een verhaal dat groter is dan het sterfproces van een man. Met elkaar worstelen deze personages met identiteit en mislukking, met vooroordelen en intolerantie, segregatie en racisme.

"Het zuiden van de Verenigde Staten weer lostrekken van het noorden, segregatie en zelfs zwarte slavernij terug invoeren, dat zijn zijn idealen."

Segregatie

De apotheker Malone bijvoorbeeld voelt zich met zijn einde in zicht alsof hij niets bereikt heeft, hij faalde zijn medicijnenopleiding, ging toen maar de apothekersopleiding doen, en nu verdient zijn vrouw meer met haar taarten- en verpakte sandwichesimperium dan hij in zijn lokale drogisterijhandel. Gelukkig is er zijn vriend de rechter en zelfs oud-senator, Fox Clane, denkt hij. Maar Clane, verscheurd door verdriet en herinnering aan zijn overleden vrouw en zoon, en gedreven door conservatisme en herinnering, wordt steeds meer een seniele racist. Het zuiden van de Verenigde Staten weer lostrekken van het noorden, segregatie en zelfs zwarte slavernij terug invoeren, dat zijn zijn idealen. En daarmee botst hij frontaal met de enige geliefde die hij nog heeft: zijn kleinzoon Jester die fel tegenstander is van segregatie. Maar die ook nog eens worstelt met zijn eigen seksuele identiteit als hij zich aangetrokken voelt tot een jongen. En niet zomaar een jongen maar de zwarte Sherman, die als secretaris en als zwarte jongen van de rechter het gezeur over rassenpolitiek en herstel van het oude zuiden keer op keer moet aanhoren. Sherman trouwens die als vondeling ook een levensgeschiedenis heeft, of juist niet heeft, en daarom een wrok jegens zijn ouders en de wereld koestert.

"Het knappe wat McCullers in deze roman doet is die meedogenloosheid in een samenleving illustreren door wat individuen met mededogen daaruit te lichten."

Conclusie

Klok zonder wijzers staat bol van de politieke en identiteitsdrama’s, maar Carson McCullers houdt het tegelijkertijd klein. Je leert deze vier personages écht kennen en je leeft met hen in die paar laatste maanden daarin dat stadje in Georgia in 1953. De beklemming en de haat in die samenleving worden voelbaar. Van het openlijke racisme van de oude rechter en de uitvoerige gesprekken over segregatie en slavernij uit de goede tijden tegenover zijn zwarte werknemer Sherman, stuiten tegen de borst. Hoop lijkt te gloren in de jeugd, met Jester voorop strijdend voor nieuwe tijden en tolerantie. Totdat het je goed gaat doordringen dat dit geen incident is maar een gewone en vooral breed gedragen mening onder de ouderen die uitdraait op een heksenjacht. Het knappe wat McCullers in deze roman doet is die meedogenloosheid in een samenleving illustreren door wat individuen met mededogen daaruit te lichten.

Wil je altijd op de hoogte zijn van de boeken binnen jouw favoriete genre? Stel je voorkeur in en ontvang updates.