Lezen over Napoleon

Header Recensie 2

De Nederlandse historicus Pieter Geyl (1887-1966) noemde ‘de grote verscheidenheid der interpretaties van Napoleon’ in Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving ‘het historiografische probleem’. Voor de een was de Corsicaan een onverbeterlijke dwingeland, een verrader van de Franse Revolutie en de antichrist in eigen persoon. De ander zag in Napoleon de schatbewaarder van diezelfde revolutie. De man die Europa de Code Civil, het lyceum en godsdienstvrijheid voor alle religieuze gezindten bracht, inclusief de emancipatie van het Jodendom. Als voor beide zienswijzen iets te zeggen valt, waar blijf je dan met je ‘historische werkelijkheid’?

Discussie zonder eind

Die historische werkelijheid is zo rijkgeschakeerd dat we volgens Geyl helemaal niet moeten treuren om de eeuwige discussie in welke historiografie dan ook, die van Napoleon incluis. De geschiedenis is op haar best een ‘politiek gevechtsterrein’, aldus Geyl. “Juist dat brengt haar dichter bij het publiek, het stelt haar beter in staat het openbaar leven te doordringen en te verrijken. En alles bijeen is dat voor de cultuur van een volk winst.” Hoedt u voor een eenvormige, absolute werkelijkheid. “Men kan de geschiedschrijving opvatten als een discussie zonder eind” schrijft Geyl in dit meesterwerk. De eerste druk verscheen in 1946, maar is nog steeds heel lezenswaardig.

Napoleon en Hitler

Geyl begon aan Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving, met een artikel en een serie hoorcolleges in de jaren dertig, werkte eraan tijdens zijn gevangenschap in Sint-Michielsgestel tijdens de Bezetting en voltooide het na zijn vrijlating in februari 1944. Dan dringt een vergelijking met die andere korporaal zich al snel op. Kun je Napoleon en Hitler over één kam scheren? Nee, natuurlijk niet. “De verschillen, de contrasten, tussen dit tweetal wereldbestormers zijn zodanig, dat men werkelijk, ook al heeft men zoals ik de dictator in hem gehaat lang voor er van Hitler sprake was, een neiging voelt de schim van Napoleon om vergiffenis te vragen dat men het waagt hem met die ander in één adem te noemen.”

Over Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving

Wie was Napoleon? Over die vraag werd door Franse historici al tijdens zijn leven (1769-1821) gediscussieerd. Na zijn dood nam de discussie alleen maar toe. Was Napoleon een machtswellusteling en een tiran? Of bezorgde Napoleon Europa de beginselen van de Franse Revolutie (vrijheid, gelijkheid en broederschap) en legde hij zo de basis voor de huidige Europese Gemeenschap? De historicus Pieter Geyl, tussen 1936 en 1958 hoogleraar Algemene en Vaderlandse geschiedenis na de Middeleeuwen aan de Universiteit Utrecht, beschreef zestig jaar geleden de Franse discussie over Napoleon in een briljant boek, dat door zijn compositie, eruditie en scherpzinnigheid veel invloed heeft uitgeoefend op de internationale geschiedschrijving in de tweede helft van de 20e eeuw.

Napoleon als Europeaan

Dat ieder tijdperk zijn eigen beeld van Napoleon oplevert, bevestigt nog maar eens het gelijk van Pieter Geyl over die discussie zonder eind. Andrew Roberts laat er in zijn Napoleon the Great geen misverstand over bestaan. Roberts vindt Napoleon echt een hele grote, vooral politiek gezien. Napoleon bevrijdde Europa van de laatste restjes Ancien Régime. Voortaan werd een man op zijn talenten en verdiensten afgerekend, niet op de plek van zijn wieg. (De emancipatie van vrouwen liet nog op zich wachten. Zo schreef de Code Napoléon voor dat vrouwen gehoorzaamheid verschuldigd waren aan hun echtgenoten, in ruil voor de bescherming van manlief). Over het militair genie van Napoleon is Roberts minder te spreken: de bravoure van zijn jongelingsjaren maakte plaats voor het geblunder van een gezapige en corpulente veertiger. “Not only did Wellington en Blücher deserve to win the battle of Waterloo, Napoleon very much deserved to lose it.” Het blijft een Brit, die Roberts.

Over Napoleon the Great

Presents the biography of Napoleon who lived one of the extraordinary of all human lives. This book shows how after seizing power in a coup d'etat he ended the corruption and incompetence into which the Revolution had descended.

Selfmade man

De meest ‘academische’ Napoleonbiografie van de laatste jaren is wellicht die van Michael Broers. Een trilogie, waarvan het laatste deel nog moet verschijnen. Broers schetst het portret van een man van bescheiden komaf, die door zijn enorme werklust en leergierigheid zich wist te ontwikkelen tot een ‘selfmade man’. Napoleon had een ongekend talent om briljante geesten om zich heen te verzamelen en aan zich te binden. Een manager pur sang. Het eerste deel, Soldier of Destiny, gaat over de jeugd op Corsica, de duizelingwekkende militaire loopbaan van Napoleon in de jaren negentig van de achttiende eeuw, de successen van de Italiaanse veldtocht, het rampzalige verloop van de Egyptische campagne en de staatsgreep van 18 brumaire die Napoleon aan de macht hielp. Deel 2, The Spirit of the Age, opent met de klinkende overwinning tijdens de Slag om Austerlitz, waarmee de Pax Napoleonica op het Europese continent gevestigd werd. Tegelijkertijd laat Broers zien dat die hegemonie geen lang leven beschoren was. De Grande Armée verslond mensenlevens, het continentaal stelsel – de economische boycot van aartsvijand Groot-Brittannië – zette kwaad bloed onder de ‘bondgenoten’, die zich vroeg of laat wilden ontdoen van de Franse overheersing.

Over Soldier of Destiny

The first volume of a majestic new biography of the great ruler, bringing the remarkable man to life, from his Corsican roots to the epic battles of Austerlitz, Jena and Friedland. 'Surely will become the definitve life of Napoleon' - The Times

Propaganda

Napoleon, De schaduw van de revolutie van Bart van Loo mag in dit overzicht niet ontbreken. Van Loo presenteert Napoleon als een zelfpromotor bij uitstek, die als geen ander begreep dat je voor een beetje onsterfelijkheid wel wat PR kunt gebruiken. “In zijn eentje vindt Bonaparte de moderne propaganda uit, een combinatie van gloedvolle epiek en zelfverheerlijking. Geheel nieuw is het fenomeen niet, maar het is de eerste keer dat het op die schaal gebeurt” aldus Van Loo. De gratis bulletins die naar het thuisfront worden gestuurd bezingen de militaire prestaties van Napoleon in een kakofonie van alternatieve feiten. Hofschilder Jacques-Louis David vereeuwigt de meest glorieuze momenten van Napoleon. Als een spitsvondige quote aan zijn lippen ontsnapt, zorgt Napoleon er altijd wel voor dat er iemand in de buurt is om die op te tekenen. “Ik slaap met Frankrijk, mijn enige minnares. Ik ben nooit iets tekortgekomen, ze is royaal met haar bloed en schatten.”

Over Napoleon, De schaduw van de revolutie

De Franse Revolutie en Napoleon: twee tot de verbeelding sprekende homerische verhalen uit de westerse geschiedenis komen samen in een bevattelijke en meeslepende vertelling. Schrijver en conferencier Bart Van Loo schetst een weergaloos portret van de man en zijn tijd.

Wil je altijd op de hoogte zijn van de boeken binnen jouw favoriete genre? Stel je voorkeur in en ontvang updates.