De zaak tom header
Interview

Frank Heinen over De zaak Tom: “Kun je iets doen voor iemand zonder iets terug te verlangen?”

31-5-2019

Frank Heinen ontving voor het eerste wielerverhaal dat hij schreef in 2009 de Hard Gras Prijs voor beste sportjournalistiek. Sindsdien vechten uitgevers om een roman van zijn hand. Heinen schreef honderden sportcolumns voor HP/DeTijd en verhalen, interviews, artikelen, columns, thriller- en tv-recensies voor onder meer De Volkskrant. Van hem verschenen al eerder non-fictieboeken zoals Uit Koers, 106 korte verhalen over bijzondere wielerlevens, en De Kleine Heinen – zakwoordenboek voor iedereen die wel eens koers kijkt. Nu, tien jaar na de Hard Gras Prijs, is zijn eerste roman er: De zaak Tom.

Waarom heb je zo lang tegen deze roman aangehikt?
“Het was al heel lang een wens en een droom om een roman te schrijven, eigenlijk al sinds ik de Hard Gras Prijs won in 2009. Ik studeerde toen nog Nederlands en schreef al wel wat fictie die in kleine kring mooi gevonden werd. Door die prijs werd de droom wat concreter. Mensen die buiten mijn eigen kring stonden en die ik al jaren bewonderde, stonden achter dat idee. Dat had ik nodig om eraan te beginnen. Ik had die aanmoediging nodig. Uitgevers wilden weten wat mijn plannen waren, want die zijn altijd op zoek naar nieuwe mensen, zeker als je nog jong bent. Jarenlang heb ik het toen alsnog niet gedaan, ook omdat ik twee jaar lang, zes dagen per week een column voor HP/DeTijd schreef. In mijn laatste column schreef ik dat ik ging proberen of ik in plaats van sprintjes ook een marathon kon lopen. Vanaf 2015 ben ik af en aan bezig geweest met deze roman.”

Ben jij een schrijver die eindeloos aan zinnetjes blijft schaven?
“Ik doe flink mijn best, maar niet op het maniakale af. Ik had een paar jaar geleden dus al een behoorlijk consistent manuscript, maar ik heb er nog wel twee jaar aan gewerkt. Daaruit zou je kunnen afleiden dat ik er nog behoorlijk aan heb zitten peuteren en sleutelen.”

Het boek gaat over Bob die zijn dove, gehandicapte broer Tom uit de instelling waar hij woont, meeneemt op een internationale roadtrip. Nina, een meisje dat Bob kent uit de bibliotheek waar hij zijn dagen slijt, gaat ook mee. Maar wat Bob ziet als een mooi avontuur voor Tom, ziet de buitenwereld als een verschrikkelijke ontvoering. Alle media duiken er bovenop en de roadtrip wordt een vlucht. Hoe kwam je op dit idee?
“Het allereerste idee dat ik had was de thematiek. Kun je iets voor een ander doen zonder er iets voor terug te verlangen? Met welke intenties doen we de dingen die we doen? Als je iets voor een ander wilt betekenen, in hoeverre betekent dat dan ook iets voor jezelf? Bestaat onbaatzuchtigheid? Tom kan door al zijn beperkingen niet veel teruggeven, door zijn situatie neemt hij vooral. Hij heeft veel liefde en zorg nodig die hij niet kan beantwoorden. Ik ken deze problematiek uit mijn eigen omgeving. Ik vroeg me af of je iemand die niet kan spreken een stem kunt geven in een roman. Dat is een onderbelicht thema in fictie. Karakterontwikkeling is met zo’n personage heel moeilijk, maar je kunt wel goed op hem projecteren. Dat doet Bob ook. Hij projecteert al zijn liefde, gevoelens en gedachten op Tom. Het blijft gissen naar wat zijn broer van iets vindt, waardoor je als lezer op het verkeerde been kunt worden gezet.”

Je bent liefhebber van thrillers en recenseert die ook. Heeft je leeservaring met dat genre je geholpen bij dit verhaal?
“Er komt naarmate de reis vordert steeds meer vaart in het verhaal, zodat je benieuwd blijft hoe het afloopt. Zoals dat in een goede thriller ook het geval is. Je moet je blijven afvragen hoe Bob dit avontuur tot een goed einde gaat brengen. Ik had nog nooit een verhaal geschreven waarin de spanning moet worden opgebouwd en uiteindelijk moet worden ontladen. Maar dat spanningselement zal zeker komen omdat ik veel thrillers gelezen heb.”

Bob heeft heel veel geld omdat hij zijn bedrijven verkocht heeft. Waarom heb je hem zo rijk gemaakt?
“Ik wilde iemand die los van de wereld is, los van mensen om hem heen. Dat kan als je geen verplichtingen meer hebt. Hij hoeft niks meer. Dan volgt er vaak een morele leegte. Hij heeft geen werk, nauwelijks familie, oppervlakkige contacten. Hij is iemand die geen functie meer heeft. Daarom kan hij ook vrij makkelijk verdwijnen. Niemand mist hem. Hij wil ook graag verdwijnen. Zijn leven heeft eigenlijk geen zin meer. Hij zit dagelijks in de bieb om naar buiten te kijken, omringt door mensen die ook geen schakel meer zijn, in geen enkel proces. Het probleem is dat echt verdwijnen onmogelijk is.”

Uiteindelijk komt Bob in het middelpunt van een mediahype terecht. Hij moet live op tv zijn verhaal komen vertellen. Dat pakt niet zo fraai uit.
“Het is een vorm van kritiek op de manier waarop mensen omgaan met de hype rond zo’n verhaal, volstrekt over de top. Sommige verhalen rond dramatische gebeurtenissen lopen zo hoog op in de media dat niemand het meer gek vindt dat elke talkshow of krant het daar dagelijks over heeft. De opgefoktheid gaat soms zo ver dat iemand die verdachte is al bij voorbaat moet hangen. Zo’n hype brengt het slechtste los in ieder van ons. Bij talkshows zie je dat in enorm verhevigde vorm terug omdat dat de plek is waar het grootste deel van Nederland samenkomt, iets wat grote groepen Nederlanders nog delen omdat miljoenen ernaar kijken. Het toont aan hoe makkelijk ieder mens te manipuleren is.”

Tijdens de talkshow blijkt dat er toch iets anders aan de hand is met Bob en zijn goede bedoelingen.
“Uiteindelijk blijkt dat Bob iets heel ergs gedaan heeft en is de talkshow alleen maar de aanzegger van het slechte nieuws. Die dubbelheid vond ik interessant. Zo’n talkshow is daar een goed decor voor. Ik hoop dat de lezer in het laatste deel van het boek nog een paar keer flink verrast wordt en bij wijze van spreken terug gaat bladeren om te kijken welke aanwijzingen hij of zij in het verhaal gemist heeft.”

Ik had dat zeker! Ben je al bezig met een volgende roman?
“Ik heb wel een aantal ideeën maar ben nog niet begonnen. Er komt dit jaar nog een voetbalboek en ik hoop in het najaar aan de volgende roman te beginnen.”

De zaak Tom

Wanneer Bob Persoon besluit zijn dove, zwijgende broer Tom uit diens instelling mee naar huis te nemen, verandert het leven van de twee mannen ingrijpend. Geholpen door Nina, een meisje uit de bibliotheek waar Bob dagelijks komt, en een vluchteling – beiden hebben hun eigen redenen om met hen op pad te gaan – neemt Bob zijn broer mee op reis. Deze reis verandert al snel in een vlucht, die in alle media onderwerp van gesprek wordt en een nationale woede ontketent. Bob komt er langzaam achter hoe ingewikkeld het is om werkelijk het goede te doen voor een ander in een wereld waarin altruïsme niet meer is dan een verkapte vorm van eigenbelang.