Onderdak Header
Recensie

Onderdak van Elisabeth van Nimwegen: “Moeders mogen niet slapen, dan lijken ze dood”

15-3-2019

Als je als kind je handen voor je ogen houdt, kan je net doen alsof je onzichtbaar bent voor de mensen om je heen. Als volwassene is het iets moeilijker om je te verstoppen. Waar ga je heen wanneer je niet gevonden wilt worden? Hoe sluit je je af voor de buitenwereld? Elisabeth van Nimwegen beschrijft in Onderdak alvast één manier. Of dat een doeltreffende oplossing is, is maar de vraag.

Opgesloten in het donker

De 43-jarige Andrea is getrouwd met de zelfzekere, zorgeloze Tjibbe en is moeder van twee dochters. Wat doet zo iemand in een benepen, donkere plek? Want daar start het verhaal. Het is meteen duidelijk dat ze uit vrije wil opgesloten zit, maar van een opgetogen gevoel is absoluut geen sprake. In het donker is Andrea zich bewust van elke beweging, elk geluid en elke geur, waardoor ze associaties maakt die in de jachtigheid van het gewone leven geen kans zouden krijgen om uit te groeien tot volwaardige herinneringen. Nu heeft ze de tijd om haar kindertijd te analyseren en de rol van haar moeder naast haar eigen moederschap te leggen. Andrea heeft voor zichzelf jaren geleden toegeven dat het moederschap een strijd is, maar houdt voor haar omgeving de schijn op.

Schijn van een tevreden leven

Maar dan slaan de stoppen alsnog door en dwingt een reeks paniekaanvallen haar tot stilstand. In plaats van de geplande zakenreis te maken, verstopt ze zich in een berghok op zolder. Ondertussen houdt ze voor de buitenwereld de schijn van een tevreden leven op. De situatie lijkt absurd, maar door de anekdotes die voor elke ouder herkenbaar zijn, wordt Andrea een geloofwaardig personage en ging ik gemakkelijk mee in haar verhaal.

“Ik ben er wel maar niet echt. Ik geef standaardreacties op standaardsituaties en zie gedurende de dag alleen maar de finish: het moment dat ik mijn hoofd op mijn kussen kan leggen en er weer een dag voorbij is zonder kleerscheuren.”

Herkenbaar voor elke ouder

De kleine ruimte, het gebrek aan licht en de wanhopige gedachtestroom zorgen voor een beklemmende, claustrofobische sfeer. Het vlotte taalgebruik en de zelfspot zorgen gelukkig voor verlichting, waardoor het geen zwaarmoedige roman is. De herkenbare anekdotes winnen het van complexe gevoelens. Hierdoor mist de roman diepgang, maar wordt ook de dagelijkse realiteit van een depressie getoond. Soms voelde ik irritatie en vroeg ik me af waarom Andrea het zichzelf zo moeilijk maakt. Toch bleef ik doorlezen omdat de spanning – en dus ook mijn nieuwsgierigheid – steeds groter werd.

“Ik kijk ook heel graag naar mijn kinderen als ze slapen. Andersom is dat niet zo. Mia gaat gerust met een volle poepluier op mijn hoofd zitten als ik een dutje doe op de bank en in de ochtend, kater of niet, blijft Anaï net zo lang ‘Mama, kom nou’ herhalen tot ik mopperend opsta. Moeders mogen niet slapen, dan lijken ze dood.”

Spannend einde

Hoe redt Andrea zich uit deze penibele situatie? Wordt ze ontdekt, of beslist ze zelf om haar rol als moeder en echtgenote opnieuw op te nemen? Met Onderdak schrijft Elisabeth Van Nimwegen een roman die een groot lezerspubliek (en jawel, ook mannen!) zal aanspreken.