Header onder de loep literair vertaler
Header onder de loep literair vertaler
Interview

Onder de loep: Wat is een literair vertaler?

06-05-2020

Binnen de wereld van de literatuur bestaan er veel soorten beroepen. We kennen allemaal de auteurs en de uitgevers, maar wie spelen er nou nog meer een grote rol? Dat zijn onder andere literair vertalers: de mensen die de boeken van onze favoriete internationale auteurs vertalen. Iemand die al veel vertalingen op haar naam heeft staan, is Mariëtte van Gelder.

Als literair vertaler maak je een nieuwe tekst op basis van een al bestaande tekst, in een andere taal. Vele bekende auteurs als Bill Bryson, Stephen King en Jill Mansell, laten hun boeken vertalen, zodat ze ook in andere landen uitgebracht kunnen worden. Schrijvers kunnen op deze manier een veel groter publiek bereiken.

Mariëtte van Gelder

‘’Wij hadden veel boeken thuis en ik mocht lezen wat ik wilde, ook al begreep ik er soms nog niets van. Mijn moeder was ook journalist, vertaler en auteur. En door mijn studie Engels ben ik nog meer van taal gaan houden.’’ Na haar studie heeft ze parttime vanuit huis teksten geredigeerd en gecorrigeerd, wat tot een baan als bureauredacteur leidde in Vianen (nu The House of Books). Toch miste ze haar vrienden en haar stad, Groningen, te erg en is ze teruggegaan. ‘’Door mijn werk had ik allerlei mensen in de uitgeverij leren kennen en werd ik vanzelf fulltime vertaler. Eerst had ik er nog een halve baan bij, bij een kunst –en antiekveiling en dat heb ik toen langzaam afgebouwd.’’

Sindsdien heeft Van Gelder boeken vertaald van meerdere auteurs, waaronder Sophie Kinsella. ‘’Ik vind Engels een mooie, rijke taal met een al even rijke geschiedenis en cultuur.’’ Qua genre heeft ze geen voorkeur. ‘’Ik ben dol op Kinsella, maar ook op thrillers en psychologische romans. Het gaat mij vooral om de schrijfstijl.’’ Ondanks haar passie voor taal, heeft ze zelf nooit haar eigen hersenspinsels op papier gezet. ‘’Het lijkt me heel leuk om zelf boeken te schrijven en ik heb ook cursussen op dat gebied gevolgd, maar ik kan domweg niet bedenken waarover ik zou willen schrijven. Misschien ga ik me nog eens geroepen voelen.’’

Puzzelen met taal

Voorlopig blijft Van Gelder dus boeken vertalen. ‘’Vertalen is ambachtelijk, maar ook creatief. Ik doe het werk al heel lang, maar taal blijft veranderen en ik blijf tegen taalpuzzels oplopen. Het blijft dus een uitdaging en het geeft ook veel bevrediging om het eindresultaat in de winkel te zien liggen. Wat ook prettig is, is dat je niet aan vaste tijden gebonden bent, maar dat geldt natuurlijk voor veel soorten werk als zelfstandige.’’ Ze vertaalt Engelstalige boeken van verschillende auteurs naar het Nederlands. Maar hoe gaat dat nou precies in zijn werk? ‘’Ik lees het boek en maak al wat aantekeningen. Dan maak ik een heel ruwe vertaling, die meestal vol fouten zit. Ik schaaf de ruwe versie bij en haal er zo veel mogelijk (ver)taal –en stijlfouten uit. Die versie wordt nog eens nagekeken door een persklaarmaker. Ik neem de verbeteringen en suggesties van de persklaarmaker door en breng de laatste wijzigingen in de vertaling aan. Tijdens het proces overleg ik met mijn bureauredacteur en anderen over dingen waar ik nog niet uit ben. Soms komen daar verrassende oplossingen uit voort.’’ Iets dat haar werk een klein stukje makkelijker maakt, is dat het werk dat je moet vertalen kwalitatief goed is. ''De auteur neemt je als het ware bij de hand. Als je een minder goed boek vertaalt, is dat vergelijkbaar met van slechte ingrediënten toch iets lekkers maken. Wat het moeilijk maakt, is dat je de vaak uitgesproken stijl van de auteur moet volgen. Bij ‘literatuur’ is de manier waarop het verhaal wordt verteld vaak belangrijker dan bij ‘lectuur’.‘’

Negatieve ervaringen binnen haar werk heeft ze gelukkig nog niet veel gehad. ''Het ergste was wel dat een uitgever wist dat hij op de rand van een faillissement stond en mij dat niet had verteld. Dat is uitgelopen op een grote financiële strop voor mij. Je kunt dan alleen maar uithuilen en opnieuw beginnen.'' Daarnaast is de financiële waardering nog wel een puntje. ''Dit probleem is er altijd geweest. Vertalingen lijken een sluitpost te zijn en vertalers kunnen of willen om allerlei redenen geen front vormen om hier iets aan te veranderen. En dat maakt natuurlijk ook dat je een hoge productiviteit moet hebben om rond te komen als vertalen je enige bron van inkomsten is.''

En het toekomstperspectief?

Tegenwoordig nemen steeds meer robots ons werk over. Toch ziet Van Gelder het nog niet snel gebeuren dat vertaalcomputers voortaan boeken gaan vertalen. ‘’Vertaalcomputers zijn nog niet in staat woorden in de goede context te plaatsen. Wanneer is een ‘gun’ een pistool of revolver, en wanneer een kanon? Ook op grammaticaal gebied zijn computers nog lang niet volleerd. Vertaalcomputers zullen ongetwijfeld nog een stuk beter gaan worden, maar of ze het volledig van de mens gaan overnemen, betwijfel ik.’’

Pics Art 09 05 02 58 44
Esmee Hendriks