Header onder de loep poezie vs proza
Header onder de loep poezie vs proza
Achtergrondverhaal

Onder de loep: poëzie vs. proza

21-08-2020

Mensen met een passie voor de dichtkunst zullen dit wel herkennen: soms kom je dichtbundels tegen die aan zowel het proza- als poëziegenre worden toegewezen. Maar wat is het verschil nou eigenlijk?

Op school leerden we dat poëzie een rijk verleden heeft. Met name de Griekse en Romeinse literatuur vormden de basis voor de hedendaagse Westerse poëzie. Denk hierbij aan auteurs als Homerus, Vergilius en Sappho. In de middeleeuwen speelden de kerk en godsdienst een belangrijke rol in het dagelijks leven. De verhalen die troubadours vertelden waren ook in rijmvorm. Rijm en ritme functioneerden als geheugensteun om de belangrijke gebeurtenissen uit de geschiedenis ook zonder schrift te kunnen onthouden. Toen de boekdrukkunst eenmaal werd uitgevonden, had poëzie al zo'n belangrijke plaats in de maatschappij ingenomen dat het eigenlijk nooit meer uit de literatuur is verdwenen.

Maar hoe is dat tegenwoordig? Kila van der Starre van de Universiteit Utrecht deed onderzoek naar hoe volwassenen in Nederland met poëzie in aanraking komen. Daaruit is gebleken dat 97 procent van de volwassen Nederlanders wel eens in aanraking komt met poëzie. Die situaties doen zich met name voor in de openbare ruimte, bij speciale gelegenheden of op televisie, social media en radio. Meer dan de helft geeft het zomaar tegenkomen van poëzie een 7 of hoger (op een schaal van 1 tot 10). En uit de resultaten bleek dat voor veel mensen de poëzie die zij zomaar tegenkomen naar meer smaakt! Poëzie is dus te vinden op heel veel openbare plekken, maar natuurlijk ook in bundels. Maar wat is het nou precies?

Poëzie

Poëzie is een taaluiting waarbij een grote nadruk ligt op vorm, klank en beeldspraak. Een andere interpretatie van woorden wordt gesuggereerd. Kenmerkend zijn natuurlijk de versregels waaruit teksten zijn opgebouwd. Om een muzikaal effect teweeg te brengen, wordt er vaak gebruik gemaakt van assonantie, alliteratie en onomatopeeën. Elementen zoals symobliek en ironie worden weer gebruikt om een veelvoud aan interpretaties te creëren.

Poëzie bevat een aantal algemene belangrijke kenmerken. Zo is de tekst op meerdere manieren kunnen leesbaar, begrijpelijk en interpreteerbaar. Ook wordt er veel belang gehecht aan een zorgvuldige woordkeuze. Een woord wordt niet alleen gebruikt vanwege de betekenis, maar ook voor de klank- en gevoelswaarde. De hoofdgedachte van een gedicht wordt vaak zo kernachtig mogelijk neergezet.

Proza

Proza is iedere tekst die is geschreven of gesproken in de vorm van gewone taal. Proza kan kunstig in elkaar gezet zijn, zelfs rijm en een maatsoort bevatten, maar zodra de vorm van de tekst en belangrijk onderdeel van de tekst wordt en de indeling geen enkele rol meer speelt, is er sprake van poëzie. Er kan ook sprake zijn van een mengvorm tussen proze en poëzie, dit noemen we poëtisch proze of een prozagedicht. Proza kan je tegenkomen in een krant, encyclopedie, roman, essay en zelfs een wetenschappelijk artikel. Er is dan ook geen vaste lengte waar je je aan moet houden.

Wat is het verschil?

Nu we weten wat zowel poëzie als proza is, gaan naar het verschil kijken. Een essentieel verschil tussen proza en poëzie is dat poëzie een bepaalde regellengte kent en proza niet. Toch is dit lastig om als duidelijk verschil te zien, aangezien moderne poëzie bijvoorbeeld niet hoeft te rijmen en een regelmatige versregellengte en strakke opbouw niet meer van toepassing zijn. Daarnaast treffen we beeldspraak en andere stijlfiguren tegenwoordig ook aan in proza. Om die reden wordt vaak gekeken naar de communicatie tussen dichter en lezer. De functie van taal is daarbij afhankelijk van de situatie. Als de lezer de tekst herkent als poëzie, wordt het poëzie genoemd.

Pics Art 09 05 02 58 44
Esmee Hendriks