Vallen is als vliegen header
Recensie

Vallen is als vliegen van Manon Uphoff is een roman waarvoor de lezer alleen maar oneindig veel bewondering kan hebben

28-06-2019

Na de dood van haar oudste zus zocht Manon Uphoff een manier om haar jeugdherinneringen op te schrijven. Het resultaat werd de roman Vallen is als vliegen, waarin ze op unieke wijze het seksuele misbruik binnen haar gezin naar de oppervlakte brengt. Achter de prachtige titel gaat een eindeloze zoektocht naar liefde en identiteit schuil.

Autobiografische achtergrond

In verschillende interviews over deze roman vertelt Manon Uphoff op een open manier over de autobiografische achtergrond van Vallen is als vliegen. Toch wordt bij het lezen ervan meteen duidelijk dat net die openheid haar enorm zwaar valt. Hoeveel kan ze prijs geven zonder de mensen in haar omgeving te kwetsen? De zoektocht naar een vorm om haar verleden – en dat van haar ouders, broers en zussen – te vertellen, wordt genuanceerd besproken. Als lezer wordt je daarbij expliciet aangesproken, waardoor je als rechtstreekse getuige gedwongen wordt om met haar mee te gaan.

Centraal staat haar vader, “een gerespecteerd burger en pater familias met een uitstekende baan”, maar evenzeer “een getroebleerde, diep beschadigde man (ik kan en durf dat nu te zeggen) met driftaanvallen, die een ongepaste uitweg zocht voor al zijn emoties en verlangens, pijn en krenking bij zijn (stief)dochters.” De verteller wordt eenvoudigweg aangeduid met Ondergetekende. De overige personages krijgen vrolijke namen als Toddiewoddie en Henne Vuur, waardoor ze eerder op sprookjesfiguren lijken dan op echte mensen. Het zet de toon voor het hele boek, dat zowel de opbouw als de sfeer van een droom heeft. Het verhaal lijkt zich af te spelen in een groteske, parallelle wereld waarin niets is wat het lijkt.

Een gruwelijk sprookje

Het sprookjesachtige komt ook terug in het taalgebruik van Uphoff. Niets wordt expliciet benoemd, en net dat maakt het nog gruwelijker. De schrijfstijl is zo overdonderend dat ik meer dan eens een pauze moest inlassen om alles tot me door te laten dringen, maar evenzeer om even afstand te nemen. Want wanneer de Minotaurus het meisje zijn doolhof insleurt, val je als lezer samen met haar in de zwarte diepte. Lezen doet in dit geval pijn, hoe prachtig Uphoffs taal ook is.

De angst en het machtsmisbruik zijn bijna tastbaar. Maar dat betekent niet dat er geen goede herinneringen zijn. Integendeel, de positieve betrokkenheid van haar vader en de spelletjes en gesprekken tussen de kinderen komen evenzeer aan bod. Alleen vormen die goede herinneringen geen tegenwicht voor de vreselijke. Ze zorgen alleen voor nog meer verwarring. Hoe herdenk je een vader die zowel god als beul was?

Een roman die blijft hangen

Vallen is als vliegen is een indrukwekkende roman waarin Manon Uphoff zichzelf heeft overtroffen en waarvoor de lezer alleen maar oneindig veel bewondering kan hebben.