Recensie

München 1938: "Realistisch, waarheidsgetrouw en belangrijk om te weten."

Door: Cees
11-10-2017
Munchenheader2

De Engelse journalist en schrijver Robert Harris heeft zowel fictie als non-fictie op zijn naam staan. Maar steeds is een belangrijke historische gebeurtenis wel de basis waarop zijn verhalen zijn gevormd. Het verdrag van München was in 1988 vijftig jaar oud en ter gelegenheid daarvan heeft hij samen met Denys Blakeway destijds de televisiedocumentaire ‘God Bless You, Mr Chamberlain’ gemaakt. De fascinatie voor deze gebeurtenis ging bij hem obsessieve vormen aannemen en het kon niet anders dan dat Roberts rond dit onderwerp ooit een roman zou schrijven. Met hulp van deskundigen uit zowel eigen land als Duitsland heeft hij de roman München 1938 voltooid en vertelt, gebaseerd op de werkelijkheid, de fictie van twee voormalige Oxford-studenten die beiden een diplomatieke baan kregen, de een in Duitsland, de ander in Engeland.  

Zoeken naar mogelijkheden om Hitler te laten arresteren
Het is 27 september 1938 en de 28-jarige Hugh Legat luistert in Londen via een radio naar een rede die Adolf Hitler in Duitsland houdt en vertaalt het gesprokene naar het Engels. Der Führer laat in zijn verhaal geen enkele twijfel ontstaan, het Sudetenland in Tsjecho-Slowakije, waar van oorsprong veel Duitse burgers leven, behoort om die reden aan Duitsland toe. De jonge diplomaat is een van de privésecretarissen van premier Neville Chamberlain en brengt hem dit Duitse bericht over.

Tijdens zijn opleiding aan de Universiteit van Oxford was Legat bevriend met de Duitse student Paul von Hartmann, die inmiddels in zijn vaderland ook een diplomatieke functie vervult. Maar Von Hartmann is het niet eens met de plannen van Hitler en met een klein groepje medestanders zoekt hij naar mogelijkheden om de dictator en ten val te brengen en hem te arresteren.

De Engelse regering ziet alles wat in Duitsland gebeurt als grote dreiging voor West-Europa en zoekt mogelijkheden om dat te elimineren. Een laatste poging met een reële slagingskans is een direct overleg met Hitler waar de Franse premier Edouard Daladier, de Italiaanse Benito Mussolini en Chamberlain aan deelnemen. De Bondskanselier gaat akkoord en het gezelschap reist, met de nodige diplomaten, af naar München voor een overleg om Hitler van zijn mobilisatieplannen af te brengen en daardoor de vrede binnen Europa te laten bewaren. Voor Engeland is Hugh Legat als tolk toegevoegd aan het gezelschap. 

Politiek schaakspel
Robert Harris geeft in München 1938 een waarheidsgetrouw verslag van de dreiging die Europa toentertijd in zijn greep hield. Door beide jonge diplomaten (Legat en Von Hartmann) in de geschiedenis te plaatsen, schept de auteur de mogelijkheid om hen niet alleen actief te laten zijn als deelnemer maar ook als ooggetuigen. De betekenis en inbreng van elk van de vier regeringsleiders wordt hierdoor helder naar voren gebracht. Al bij de voorbereiding van het overleg blijkt de slagingskans van de missie grotendeels afhankelijk te zijn van hoe het spel gespeeld gaat worden. In beide kampen wordt dan ook een politiek schaakspel van wereldniveau voorbereid en gespeeld waarbij de waanzin van Hitler tussentijds prominent wordt getoond.

Donkere periode van Europa
De spanning van de twee jonge diplomaten om voortijdig ontmaskerd te worden, sluimert constant door het verhaal en brengt veel psychische lading aan. Het verdiepen van de personages is door Harris subliem gedaan waardoor het explosief dominante beeld dat de meesten van Hitler al hebben, enkel maar bevestigd wordt en het aandeel van de andere leiders, realistisch wordt geproportioneerd. München 1938 wordt hierdoor een belangrijk werk dat op een makkelijk leesbare manier, inzicht geeft van de voorbereiding en aanleiding van die vreselijke donkere periode van het Europa tussen ’40-’45.

Meer boeken van Robert Harris

Cees Cees
Praat mee