Recensie

Sigried over WIL: een verpletterend goed boek met veel stof tot nadenken

30-11-2016
Header Wil A


Confronterend, doordacht, fascinerend en scherp, WIL is een verpletterend goed boek dat voortdurend tot nadenken stemt.

Sigried

WIL is een fenomenale roman die de lezer moeiteloos meesleurt naar de krochten van de ziel van Wilfried Wils. Omdat zijn familie niets meer met hem te maken wil hebben, schrijft hij een boek voor zijn achterkleinzoon en doet hij zo zijn oorlogsverleden uit de doeken. Via het papier neemt hij zijn kleinzoon mee op sleeptouw door het Antwerpen van toen en nu. Hij probeert een verklaring te geven voor zijn daden en de gevolgen die nog steeds nazinderen. Het resultaat is zowel een schuldbekentenis als een vingerwijzing naar de huidige generaties:“Het waren tijden vol ambiguïteit en misprijzen, en hierin verschillen ze niet van andere tijden. Oftewel: ze zijn nooit voorbijgegaan, ze spoken te midden van ons.”

Hulp is van belang

Al vanaf het begin af aan blijkt Wilfried een meester te zijn in het achteloos ontwijken van verantwoordelijkheden. Tegen wil en dank wordt hij hulpagent; een mens moet als twintigjarige in het door Duitsers bezette Antwerpen iets doen en alles is beter dan de verplichte arbeidsdienst: “Jonge gast wordt flik om niet naar Duitsland als arbeider te worden afgevoerd en als flik helpt hij mee mensen op te pakken die aan diezelfde arbeidsdienst willen ontsnappen.”
Het is de eerste in een hele rij dubbelzinnige acties die hij onderneemt. Wilfried wil er bij horen, bij welke groep dan ook, zolang hij er maar niet alleen voor staat. Terwijl hij in zijn hoofd een groot dichter is, dobbert hij schijnbaar doelloos rond tussen samenkomsten met zijn Duitsgezinde mento. Hij heeft zijn verplichtingen als agent en doet mee aan de acties van de leden van het verzet.

Met WIL heeft Jeroen Olyslaegers een belangrijk boek geschreven, waarin het verleden continu resoneert met het heden, in een stijl ‘op het scherpst van een scheermes’.

NRC Handelsblad.​

Angst en spanning

Naarmate de tweede wereldoorlog vordert ziet Wilfried het geweld escaleren. Op een weergaloze manier laat Olyslaegers de lezer zowel van de angst als van de spanning die daarmee gepaard gaat proeven. Door Wilfrieds ‘tweezakkerij’ worden de taferelen nog schokkender. De lezer kan zich immers niet verstoppen in de rol van het slachtoffer, de held of zelfs die van de dader. Bovendien hoont Wilfried expliciet de verontwaardiging van de huidige jeugd: “Hoe legt ge uit wat weerloosheid is en tot wat een mens in staat kan zijn als uw toehoorder nooit heeft gevoeld wat het is om zelf een mogelijke smeerlap te zijn, dat het een zegen is en een vloek dat nooit te hebben gevoeld en dat woede in de fauteuil niks meer is dan schijnheiligheid die blind is voor zichzelf?”.
Hypocrisie wordt in al zijn vormen bekeken en fijntjes gefileerd. Verzetshelden en collaborateur., Duitsers en Joden. Politici en agenten. Niets of niemand ontspringt de dans. Morele argumenten worden aan een krachtig tempo neergesabeld en wat overblijft is hebzucht, egoïsme en zelfbehoud. Dit is verpakt in een personage dat zowel walging als empathie oproept.

De authentieke Vlaamse toon

Het Vlaamse volk maakt het boek authentiek en recht voor de raap. Hoewel WIL bol staat van zinnen die naar de keel grijpen, wordt de toon nooit zwaarmoedig. De rijke taal sluit perfect aan bij het hoofdpersonage dat het verhaal rechtstreeks aan de lezer lijkt te vertellen, met alle haperingen en herhalingen die daarbij horen. De informatie wordt perfect gedoseerd, waardoor ongemerkt een spanning wordt opgebouwd die ervoor zorgt dat je van begin tot eind aan Wilfrieds lippen hangt: “Maar ik ga niet ineens al mijn kaarten op tafel leggen. Lees verder en het zal allemaal duidelijk worden.”.
De lezer is overgeleverd aan Wilfrieds weergave van de feiten en komt er nooit helemaal achter hoe beredeneerd zijn acties eigenlijk zijn. Dat Wilfried tot op de laatste pagina een ongrijpbaar personage blijft, maakt de spiegel die voorgehouden wordt confronterend zonder belerend te zijn.

Perfecte prijs

Wil is het laatste deel van een trilogie (‘WIJ’ – ‘WINST’ – ‘WIL’) maar kan perfect als op zichzelf staande roman gelezen worden. Jeroen Olyslaegers won eerder al prijzen met zijn proza en theaterteksten en verdient het om ook met dit boek in de prijzen te vallen.

Ben jij benieuwd naar meer boeken van Jeroen Olyslaegers?