Leesclub

Verfilmd boek als leesclubtitel: Brooklyn van Colm Tóibín

01 Brooklyn

Boeken worden met de regelmaat van de klok verfilmd en voor een leesclub kunnen dit soort boeken en hun verfilmingen een extra leuke leesclubavond opleveren. Een greep uit de oogst van de boekverfilmingen van de afgelopen tijd levert een mooie selectie op waarmee je als leesclub bijna een heel seizoen zou kunnen vullen. Denk aan Thomas Rosenbooms Publieke werken, A.F.Th. van der Heijdens De helleveeg, Emma Donoghues Kamer (verfilmd als Room), en ook Colm Tóibíns Brooklyn, waarvan de film deze zomer op DVD is verschenen. Dit prachtige verhaal over een Ierse immigrante in het New York van de jaren vijftig van de vorige eeuw is uitgebreid geanalyseerd in Boekentaal Mondiaal 15A, uitgegeven door BoekBeeldTekst. Hieronder een deel van de informatie uit die analyse, tips rondom het verhaal en discussievragen bij het boek. Bespreking van Brooklyn kan beslist een leuke leesclubavond opleveren, zeker als de film ook door (een deel van) de deelnemers is gezien!

Het verhaal van Brooklyn

De twintigjarige Eilis leidt in de jaren vijftig van de vorige eeuw een rustig bestaan in het Ierse Enniscorthy. Ze woont samen met haar zus Rose en met hun moeder. Ze heeft een baantje in een kruidenierswinkel. Rose vindt dit zonde van haar capaciteiten en regelt met de bevriende pastoor Flood, een reis naar Brooklyn voor Eilis. Amerika is immers het land van de toekomst. Het land van overvloed. Ook is ze daar verzekerd van een onderkomen en een baan. Niemand vraagt of ze eigenlijk wel weg wil en Eilis is te passief om er tegenin te gaan. In de Verenigde Staten komt ze in een Iers pension te wonen en krijgt ze een baan als winkelmeisje in warenhuis Bartocci. Aanvankelijk laat ze alle indrukken gelaten over zich heen komen, maar als ze brieven van het thuisfront ontvangt, slaat de heimwee toe. Als ze de Italiaan Tony ontmoet, en steeds vaker bij zijn familie aan tafel aanschuift, begint ze te acclimatiseren in haar nieuwe thuisland. Net op dat moment wordt ze terug naar Ierland geroepen omdat Rose is overleden. In een vlaag van verdriet en wanhoop trouwt ze voor de wet met Tony. Weer in Enniscorthy vervaagt Brooklyn tot een droom, en richt ze zich steeds meer op een hernieuwd leven in Ierland. Zeker als ze een relatie met Jim Farell krijgt en ze de baan van Rose over kan nemen. Ze twijfelt enorm: kiest ze voor Jim en voor een carrière in Ierland, of gaat ze terug naar de Verenigde Staten, waar haar een huiselijk gezinsleven met Tony wacht?

Over de auteur

Colm Toíbín (1955) is een Ierse schrijver. Hij groeide op in een politiek geëngageerde familie: zowel zijn grootvader als zijn oudoom waren lid van de IRA. Zijn geboorteplaats Enniscorthy, in Zuidoost-Ierland, speelt een belangrijke rol in de roman Brooklyn. In zijn jonge jaren heeft Toíbín enkele jaren in Spanje gewoond. Deze ervaringen heeft hij in zijn boeken The South en Homage to Barcelona verwerkt. Weer terug in Ierland werkte hij als journalist en redacteur, en hij was (gast)docent aan verschillende universiteiten, waaronder Stanford University, Princeton University en New York University. Hij publiceerde zowel romans als non-fictie. Zijn biografische roman The Master (2004), over de Engelse schrijver Henry James, leverde hem veel prijzen op. Voor Brooklyn kreeg hij in 2009 de Costa Novel Award en het boek was genomineerd voor de International IMPAC Dublin Literary Award en de Booker Prize. Zijn boeken worden in dertig landen vertaald. Terugkerende thema’s in zijn romans zijn: een weergave van de Ierse maatschappij, emigratie en leven in het buitenland, en het behouden van de persoonlijke identiteit. Vanuit persoonlijke motieven richt hij zich hierbij vooral op de homoseksuele identiteit. Brooklyn is zijn eerste roman waarin homoseksualiteit geen rol speelt. Net zoals zijn grootvader is Colm Tóibín betrokken bij politieke-maatschappelijke ontwikkelingen. Hij maakt zich zorgen over de situatie in Ierland tijdens de huidige economische crisis. In een interview in Trouw (20 december 2010) geeft hij aan hoezeer Ierland afhankelijk is van de Verenigde Staten omdat het land, net zoals Amerika, zelf geen Renaissance en Verlichting heeft meegemaakt. Ook de Reformatie is min of meer aan hen voorbijgegaan. Daardoor staat Ierland volgens Tóibín open voor elke wind die er waait. In Brooklyn wordt duidelijk hoezeer de Ieren hun blik richten op de Verenigde Staten als het Beloofde Land.

Discussievragen

  1. Van sommige personen in het boek wordt alleen hun voornaam genoemd, anderen zijn mevrouw of juffrouw. Waarom zal dit onderscheid aangebracht zijn?
  2. Wat vind je van pastoor Flood? Welke rol speelt hij in het leven van Eilis? Is hij oprecht begaan met Eilis of bemoeit hij zich teveel met haar? Wat wil het zeggen dat Eilis niet bij hem wil biechten nadat ze seks met Tony gehad heeft?
  3. Als Eilis een joodse boekhandelaar spreekt, zegt het begrip Holocaust haar niets. Hoe zou dat komen, denk je? Zegt dat iets over haar, over Ierland, over Amerika, of over de periode na de Tweede Wereldoorlog?
  4. Zie je Eilis als carrièrevrouw of als huismoeder? Is het feit dat ze hiertussen moet kiezen typisch iets van de jaren vijftig? Hoe vind je dat vrouwen tegenwoordig deze rollen combineren? Is er veel veranderd? En zo ja, wat?
  5. Rose wil dat Eilis een goed leven in Amerika op gaat bouwen en stimuleert haar vertrek, in plaats van zelf te gaan. Nu je weet dat Rose een zwak hart had, in hoeverre kijk je dan anders tegen haar beweegredenen aan?
  6. Eilis besluit haar huwelijk met Tony geheim te houden voor haar moeder en haar Ierse vrienden, omdat ze denkt dat zij haar beslissing niet zullen begrijpen. Wat zou een andere reden kunnen zijn? Welke diepere laag zou hier mogelijk onder kunnen zitten?
  7. Amerika was altijd al een smeltkroes van culturen. In de roman leven de autochtone bevolking, de Italianen, Ieren, joden en Afro-Amerikanen in de jaren vijftig onwennig naast elkaar. Zij zien elkaar op de arbeidsmarkt als concurrenten. Als je naar Nederland kijkt, hoe gaan wij om met mensen uit andere landen en culturen, in vergelijking tot de Verenigde Staten van de jaren vijftig en van nu?
  8. Eerst moet Eilis van haar moeder naar de Verenigde Staten vertrekken, maar als ze anderhalf jaar later weer in Ierland is, wil moeder juist dat ze blijft. Wat vind je van deze houding? Hoe gaat Eilis hier mee om? In hoeverre zou haar uiteindelijke vertrek een soort wraak kunnen zijn?
  9. Rob van Essen, recensent van NRC Handelsblad, (26 juni 2009) vindt dat Brooklyn geschreven is “alsof het een documentaire is met een rustige cameravoering en weinig close-ups.” Hij vindt dat de hectiek van ‘Bartocci’ bijvoorbeeld meer uitgewerkt had kunnen worden. Datzelfde geldt voor de boot vol zeezieke passagiers. In hoeverre ben je het met hem eens? Op welke manier had het allemaal inderdaad wat dramatischer gekund? Of zit het drama in andere zaken, volgens jou?
  10. Hoe vergelijkt de latere verfilming van het boek zich met de woorden van Rob van Essen, voor zover je die gezien hebt?

Tips rondom het verhaal

  1. 1. Op de site destandaard staat een interview met Colm Toíbín, waarin hij onder andere de ontstaansgeschiedenis van Brooklyn toelicht. Ook vertelt hij over de invloed van chicklit en van de boeken van Jane Austen.
  2. Ellis gaat met Tony mee naar een honkbalwedstrijd (bladzijde 205 - 210). Hij is fan van de Brooklyn Dodgers. Deze honkbalclub werd in 1884 opgericht, en ging in 1957 op in de Los Angeles Dodgers. Jacky Robinson was de eerste zwarte speler. Het indrukwekkende stadion Ebbets Field is in 1960 afgebroken, maar via google zijn er nog afbeeldingen van te zien.
  3. Op bladzijde 135 wordt céili genoemd. Dit is een Keltische muziekvorm uit Ierland en Schotland, waar op een speciale manier op gedanst wordt. Op Youtube zijn hier voorbeelden van te vinden. The Shamrock Orchestra is een bestaande muziekgroep die traditionele Ierse muziek ten gehore brengt. De Pat Sullivan Band speelde in de jaren vijftig moderne Amerikaanse liedjes.
  4. De film Singin' in the Rain (Gene Kelly en Stanley Donen, 1952) zorgde voor een doorbraak in de filmindustrie: van stomme film naar geluidsfilm. En dat het een musicalfilm was, maakte het helemaal bijzonder. Eilis en Tony gaan naar de première (bladzijde 175).
  5. De as van mijn moeder (Alan Parker, 1999) is de boekverfilming van het autobiografische relaas van Frank McCourt die als kleine jongen in de jaren dertig van de vorige eeuw vanuit Ierland in Brooklyn terechtkwam. Uit armoede remigreert het gezin naar Ierland.
  6. In zijn roman In het beloofde land (Querido, 2011) vertelt Sebastian Barry het verhaal van een tachtigjarige vrouw die haar levensverhaal optekent dat begint in Ierland. Na de Tweede Wereldoorlog vluchtte ze met haar man naar Amerika in verband met de Ierse onlusten. Sebastian Barry schreef meer romans over de Ierse geschiedenis in de twintigste eeuw.
  7. De bejaarde hoofdpersoon in Edna O’Briens Avondlicht (De Bezige Bij, 2006) kijkt terug op haar leven. Na jarenlang in Amerika gewoond te hebben, is ze na de dood van haar man teruggekeerd naar Ierland. In haar ziekenhuisbed wacht ze op de komst van haar dochter.
  8. In de jaren negentig schreef Roddy Doyle de romans: The Commitments, De Bastaard en De Bus, gebundeld in De Barrytown Trilogie (Nijgh en Van Ditmar, 2006). De verhalen gaan over gewone mensen in Ierland. Het eerste boek is verfilmd door Alan Parker, de tweede en derde door Stephen Frears. Later schreef Roddy Doyle De Henry Smart Trilogie (Nijgh en Van Ditmar, 2010) met de drie romans: De ster Henry Smart, De man achter Louis, en De dode Republiek. De geschiedenis van Ierland in de twintigste eeuw staat centraal, met ook periodes die in Amerika spelen.

Colm Toíbín | Brooklyn | De Geus, 2010 | vertaling: Anneke Bok

Brooklyn | regie: John Crowley, 2015 | acteurs: Saoirse Ronan, Emory Cohen Domhnall Gleeson | 101 minuten